110
ԱՆԱՀԻՏ
ուր Կոմիւոաս
իր ձեռքով
մաքուր
օրինակած
էր
ք ան ի մր Հարիւր
ժողովրդական
երդեր
քխօսք
ու եղանակ)^
աեարակներ
դոր
իր
սա­
ներ ր մէկէ
աւելի
անդամ
տեսած
էին
իր
մօա։
Կ ա յին
նաեւ
ուրիշ
պակասներ
որոնք
վր ա յ յեաո
յ պիաի
խօսիմ։
Ինչո՞ւ
ա յդ
պա­
կասները՝
ծրարներուն
մէջ^ ո է ոք դեռ
կրցած
է բա սա ար ել. արդեօք
իր
ձեոագիրն
եր ո ւն
մէկ
մա ււր էջմիածի՞ն
ձգած
էր կամ
քՒիֆլիս–
կամ
Պոլիս՝
ա շա կ ե ր ան ե ր ո ւ^
բարեկամեերո՞ւ
մօա։
Վերքերս
մ եծ ուրա խութ եա մր
իմացանք
որ
Խ. Հ ա յ ասա
անի
կառավարութեան
ծախ­
քով
եւ Պ, Սպիրիաոն
Ս՚ելիքեանի
խնամքով
ո
Լ
բա ց ա ար ա կ ան
նօթերով
ի մօա ո յ
պիաի
Հրատարակուին
^թերեւս
ա յս աողերր
գրած
աաենս
Հրատարակուած
են արդէն յ Կ ոմի
տա­
սի
Հ ա ւաքած
քանի
մր Հա ր իւր
ժողովրդական
երգեր ր, ինչ որ ցոյց
կուտայ
թէ
Ա՛յդ
ձեռա­
գիր Հաւաքածուներր
^կամ
անոնց
մէկ
կրրկ–
նակ
օրինակութիւնրյ
Կովկաս
թողած
էր
֊
Լա ր դա պետ
ր։ Ի՛՛նչքան
ուրախ
պիտի
րլլ ա֊
յինք
եթէ ատոնց
Հետ Կովկաս
մնացած
ըլ­
լար
եւ
ա յդ
լո յս
տեսնելիք
Հրատարակու­
թեան
մէջ երեւար
նաեւ
Հա յ շինական
երա–
ժր շտ ութ եան
վ ր
ա
յ իր ուսումնասիրութիւնը
՚
որուն
վերջին
դլուխներր
նուի րուած
պիտի
ըլլու
յին
ա յդ երաժշտութ
եան
յատկանիշները
ի վեր
Հ անելու,
անոր
բնորոշ
կանոնն
երր
բա֊
նա՛ձեւելու
ք
անոր
ինքնայատուկ
ոճին գիտա­
կան
պա
ր գա բանումս
ընելու։
Կ ոմ ի տաս
Վարդապետէն
մ ենք
լսած
ենք
նաեւ Փարիգ
դ
եկեղեցւոյն
մէջ,
§իբաս\սյՈ/ւ,
Հաւիկ/*.
Նար եկա
ցւոյ
Ա^քս է>*
ո
վ.
ե
ւ
"
ա յ լ ն այն՝
իջանէր
ա ա
դ ե ր ը ՝
^"դՒէ
եղանակներովդ
զոր
ինք
կ* եր գէր
իՒա շճեանի
ձա յն ա գր ա ծ էն տար­
բեր
ձեւով
է
աւելի
վեՀ. պարդ
ու
գեղեցիկ,
ինք
կ ըսէր
թէ
ոյ յդ եղանակներ
ր լսած
է
էջ֊
միածնայ
ծերունի
եկեղեցականներէ
եւ կով–
կասեան
Հայաստանի
գիւղական
քտՀանանե–
րէ։
Երուսաղէմ
գտնուած
միջոցիս,
Մեսրոպ
եպիսկոպոս
Ղշանեան,
որ Լվմիածին
Կոմի
111111
ո
Վարդապետէն
լ սահ
ու սորված
էր
Ոտնլուայի
արարողութեա՛ն
շարականները,
ղանոնք
սոր­
վեցուէ)
Ս, Յակոբայ
տ աճարի
դպիրներուն
եւ
1921
ի Աւագ
Հինգշաբթի
օրը երգել տուաւ,
ի
ներկա
յութեան
քաղաքին
անզլիացի
եպիս­
կոպոսին
,
Բարձբ
՛
Բուք իսէրի
ներկա
յա ցուց
չին,
կառավարչին
եւ երեսունէ
աւելի
անղլիտցի
/,
ուրիշ
օտար ագգերէ
անձնաւորութեանց
եւ
Հայ Հաւատացեալներու
խուռն
բազմութեան.
Հրաշալի
քաղցրութեամբ
ու վեՀութեամբ
ե.
գանակներ
էին,
աւելի
գեղեցիկ
ու
մաքուր
քան
մեր Պոլիս լսածներ
բ, որ աղուոր
են, ա–
նուշ,
բայց
թրքական
մեղկութեամբ
ւոոզոլւ–
ուած։
Այդ
բոլոր բ գրի առնուած
կբ
յուսա­
յինք
գտնել
իր
թղթերու
ծրարներուն
մէլ\,
բայց
չգտանք։
Երանի՛
թէ Կովկասի
մէշ՝ իր
այգ
ձեոագիրներն
ալ
մէշ\տեղ
ելլէին։
Բայց
գէթ
Մեսրոպ
եպիսկոպոս
Նշանեան,
ինչպէս
եւ ՇաՀ-Մուբատեան,
որ իր Հոյակապ
ձայնով
ու
Հզօր երգեցողութեամբ
ա՛յնքան
Հեղ ա յ ն ֊
քան
գեղեցիկ
կերպով
երգած
է
Տիրամայրդ,
եւ որ ինք ալ, Հա յ երգին
արուեստագէտ
ա–
ռա
,
լ, եւս/,
աշխարՀիս
բոլոբ
մասերուն
մէչ\
գնաց
ճանչցնել
ու սիրցնել
մեր
ազգային
ե֊
րաժշւոութիւնը,
դբի առնէին
կամ
երաժշտա­
գէտի
մբ ձա յնագբել
տա
յին
ա յդ
եղանակ­
ները
զոր յիշողութեամբ
միտք
պաՀած
են,
ոբպէս
գի անոնք
չկոբչին։
Կոմիտասի
սանե­
րէն
Պ, Վաբդան
Սարգսեան,
յիշողութեամբ
միտքը
պաՀած
ունի Վարդապետին
երգած
ե–
կեղեցական
ու ժողովրդական
երդերէն
ա մ–
Բ"՚/լ\
խումբ
մը, զոր գրի առնելու
է՝ եթէ
ար­
դէն
իսկ չէ բրած։
Ատոնք
բոլորն
ալ,
թէեւ
յիշողութեամբ
միայն
լզւսՀլգանուած,
պէտք
է
Հրուտ արէս կուին, որովՀետեւ
ատոնց
մէշ^
մեծ
գեղեցկութիւններ
կան,
որ պէտք
չէ
վւճանան։
Կուէ իա աս
ոչ միայն
գիտէր
ընտրել
Հայ
եղանակներու
ամենէն
Հարազատները,
բնո­
րոշներն
ու
սիրունները,
այլ եւ,
կարծեմ,
մերթ
կը կոկէր
զանոնք՝
ձայնագրելու
ա–
տեն,
երզի
մը ամէն
մէկ փոփոխակը
արդէն,
քանի
մը սերունդի
Հազար
բերաններէն
ւսնց–
՚"
ելէ
յետոյ,
իր սկզբնական
մաքուր
ձեւին
մ
է է
էէ "Ր ՛՛եղի
կր Հասնի, ատկից
զատ,
ե ր–
ԳԻ1 Կ
ա
ժ
"
Ր
ճ
ԻշԳ
ու ամբողչ
կ՚երգէ,
կայ
որ
պակասաւոր
կամ
խաթարուած,
Կոմիտտս
(
ենթադրութիւն
մըն է որ
կ՚ընեմ,
ան
այդ
մասին
իր գաղտնիքը
ո
չ մէկուն
չէր
յա
յա­
ներ)
ոչինչ
կ՛ աւելցնէր
ապաՀովապէս,
ոչինչ
կը փոփոխէր,
բայց
Հաւանօրէն
կր
վերցնէր
ինչ
որ աւելորդ
յաւելում,
բիծ,
եղծում
կը
նկատէր.
օրինակի
Համար
շ ա պ Ո Ո պ ա ն շ
ուրի­
շէն ձայնագրուած
ալ լսած
եմ,
իր
ձայնա­
գրած
եղանակը
նոյնն
է խորքին
մէ1,
բայց
որոշ տարբերութիւն
ունի,
աւելի
գեղեցիկ
է։
19
Աին
երբ
Փարիզ
ե
կ
աԼ
աս
*
սուան
մր
Հա­
մար, խօսակցութեան
մը մէշ անգամ
մը Հե–
Fonds A.R.A.M