ԱՆԱՀԻ Տ
109
Տ. Կ ոմ իաաս Վարդապետ
Հա յ
երաժշտա­
կան
ֆօլքլօրի,
ն ո յ ն իսկ արեւելեան
ֆօլքլօ­
րի, րանասէր֊Հաւաքիչ
մրն ալ եղած է, բառ ի
նոր Հայ երաժշտութեան
մր ոաՀվիրայի
իր
մ եհ ղերէն։
Հարիւրաւոր
Հա յ
ժողովրդական
եղանակներ՝
իրենց
խօսքերով՝
Հաւաքած ու
ձայնագրած
է, եւ ատոր
Համար
Կ ո վկաս ի Հայ
գիւղացւ ոց եւ Կովկաս
գաղթած
թրքաՀայոց
մէջ երկար աշէսաաած
է, գտած է նաեւ,
ինչ­
պէս րսի
ա
Րգէն, ^
ա
ժ եկեղեցական
Հին եղա­
նակներ.
Հաւաքած
է վերջապէս
քուրդ եւ
թուրք
եղանակներ։
Գժբաղդարար
իր Հաւաքածներէն
շատ
քիչր
կՐՅ
աօ
^ է Հրատարակել,
անոնք
մ իա
յն
որ իր լոյս
ընծայած
երեք
տետրերուն
մէջ
կը գտնուին կամ գոր ա յս կամ ա յն
թերթին
կամ
տարեգրքին
մէջ Հրատարակած
է,
խումբ
մը Հին Ակնա
յ երգեր
տպած
է
/•
առանց
դաշնակումի
/
ճ անի կե անի
«
Հնութիւնք
Ակ­
նա յո գրքին իրր յաւելուած։
Եր
Հաւաքած
Հա յ ժող, երգերէն
Հա ր իւր
Հատին
խօսքերր
(
ու
միայն
խօսքերր/
Հրատարակած
է
էջմիա­
ծին, երկու
գրքոյկի
մէջ, Մ, Աբեղեանի
աշ­
խատ
ակց ութ եամր։ Ատ ոնց մ է կան նաեւ
որոշ
թուով
զեղանակ,
խօսք եւ դաշնակում
միա­
սին) որ 1906Է
Փարիզի
մեծ Համերգին Հա­
մար իր բա զ մա գրել
տուած
տետրերուն
մ էջ
պա Հ պան ուա ծ են, կամ զոր ինքն իսկ
ձ եռքո­
վը օրինակած
եւ յան ձնած է րա ր եկա
էէն եր ու
կամ
աշակերտներու,
—
եւ ատոնց մէկ մասը
վերջին
()
7
տարուան
ընթացքին
Հրատա­
րակուեցան
«
Կ ոմիաաս
Վարդապետի
ք՛արե֊
կա ւա եր ու հանձնաժողով))
ին
խնամքով։
Հան զու ցետ
լ Փիէր
Օպրի,
ֆրանսացի
ե–
ր աժ շտագէա
ր, որ մ եհ ա պէս կր գնա Հատ
էր
Կոմիտասի
Գ
Ո
Ր^ԼՀ,
ա
յ
ս
Վերջնոյն
Փարիզ
գտնուած
միջոցին՝
առաջարկեց
իր
ծախքով
տպագրել
իբր գիտական
Հրատարակութիւն՝
անոր Հաւաքած
ժ ո ղո վր զա կան երգերէն Հա­
րիւ՜ր Հատին
Հա յերէն
բնագիրր
(
ֆրանսերէն
թարգմանութեամբ
Հանդերձ/
եւ եզանա
կր՝
նենալէ այն կատարելութիւնը զոր կոմիտաս
դրաւ իր գործին մէջ : Պօյասեանի հաւաքած
երդերուն մէջ կային նաեւ որ զուտ ժողովրդա­
կան չէին , եւ իր ընտրած վարիանտները լաւա–
դոյններր չէին, ձայնագրումը՝ ոչ անթերի,
դաշնակումը՝ պարգ բայց դարձեալ եւրոպա­
կան :
առանց
զա շնա կման , Կ ոմ իա ասի
կողմ է
Հ ա յ
ժո ղո վրդա կան երաժշտութեան
վրա
յ
ը1։ զար­
ձակ
քննական
ուսումնասիրութեան
մր Հետ։
Կ ոմի ա ա ս
Հ աւանեցաւ
որոշեց
Օպրիին
տալ
Հ ա ր իւր Հա յ ժողովրդական
երգեր (ա–
նոնք
որոնց
խօսքերր
Հլւաաարակուա
ծ են
«
Հազար
ու մի խաղ))ի
երկու
գրք"յկներուն
մ էջ յ եւ սկսաւ
գրել իր ուս ո ւմնա սի բութ իւնր ,
իսկ ես փութացի
թարգմանել
երգերը եւ
ուսումն ասի րութենէն
ինչ որ արզէն պատ­
րաստ էրէ Բայց
Օպրի, որ այգ ծրագիրը
յղա­
ցած
Էր իբր Հրատարակիչ
եւ ոչ իբր մեկե­
նաս, պա յման
դրաւ
վաճառուած
օրինակնե­
րուն
վրայ 50 Օ/Օ Հեղինակի
իրաւունք
տալ
Վարդապետին՝
տպագրութեան
ծախքր Հա–
նելէ
յետոյ։
Կոմիտաս
բարկացաւ,
Օպրիի
պա յմաններր
վաշխառուական
գտաւ եւ մ ե ր–
ժեց։ Անարդար էր Կոմիտաս,
0
պ ր ի կ*առա­
ջարկէր
ինչ որ ո եւ է
€<1ւէ61^
պիտի առա­
ջարկէր։
՚)՚
ժու ար է սակայն
մեղաղրել
գինք
գ
իր նիւթական
կացութիւնը
Հեռու էր
փայլուն
Ը.ԼԼ
ա
Լէ). ^**~ "՛Ա՛րիներ
յետոյ
իր ձեռքը
Հասնե­
լիք
դում ար մր (ա յն ալ ր ս ա իրեն շատ
կրր–
ճա տուած
/
իրեն
ան շաՀ եկան
1
լ երեւա ր
.
^
ա
ր է
գէթ
ավանս
մ ընելու
տրամադրութիւն
ալ
չցուցուց,
որով ծրագիրը
ջուրն
ինկաւ,
բոլոր
ջանքերը
զոր թափեցի
Կոմիտասր
Համոզելու
Հ ամա ր որ չմ երժէր ա յզ ա ո ա ջ ար կբ, ապա ր–
դիւն
ԵՂւացին,
յամառեցաւ
իր
մերժումին
մէջ, եւ այդ գործը, որ Կոմիտասի
էական
աշխատութիւններէն
մին էր, մեաց
անտիպ։
Ս՛իա
յն թէ Օպրի ատով պատճառ
եղաւ որ
Կ ոմ իաաս
գրէր ա յ դ թանկագին
ուսումն ա ս ի–
րութիւնը
(
որուն
վեր ջին
գլուխներ
ը
յեաո
յ
շարադրեիր թէ ոչ՝ չեմ գիտեր/։
Այս
ուսում֊
նասիրութենէն
մ էկ
գլուխ
միա
յն
Հրատա­
րակուած
է
Անահիտ/՛
մէջ, եւ անոր
ֆրանսե­
րէն
թարգմանութիւնը
1\161*
ՇԱ1*€ 1\1
Ա
Տ1€Յ1/՛
մէջ։ Երբ Վարդապետին
ձեռագիրներու
ծրար­
ները որ Պոլիս Պ աարիարքարանր
կր պաՀ–
ուէին,
Քաւէն
Պատրիարքի
մօա եղած
դիմու­
մի վրայ՝
Փարիզ
Կոմիաասեան
հանձնաժո­
ղովին
ղրկուեցան,
եւ երր
Տանձնաժոզովին
անգամեերր՝
Հաւաքուած
լիակատար
նստի
մր մէջ որուն
Հրաւիրուած
էր եւ Պ, Վար
դան
Սա րգսեանր,
կնքուած
ծրարներր
բացին եւ
անոնց մէջ գտնուող
թղթերն
ա չքէ
անցուցին,
ա յզ
ուսունՂւա սիրութ
իւնր չգտան
Հոն, ինչ­
պէս եւ չգտան
այն շարք մը
տետրակները
Fonds A.R.A.M