Միքայելը լուսավորեց հորը։ Ես սարեցի մոմս և վայր իջա «Սանդա
րամետ անդնդոցով»։
Այդ «իւոր վիրապի» վարի մասից դարձյալ մի փոքր թեք շարունակ
վում է ուղին, որն անշուշտ մի նոր վիհի աոջև պիտի կանգնեցնի մեզ։
Նստած հորի հատակին նայում ենք շարունակվող անցքի ուղղությամբ։
Հետաքրքրությունը ձգում է մեզ դեպի անհայտ խորքերը։
Իսկապես որ «Սանդարամետ անդնդոց»... Ասես մթության մեջ, եր
րորդ հորի շրթունքին, մի քարի կտորի վրա, նստած է եղջյուրավոր ու այ
ծամորուս, փրչոտ մի սատանա։ Նա, հոնքերը բարձրացրած, նենգավոր ժպի
տը դեմքին, քծնող շարժուձևերով, ասես հրավիրում է մեզ դեպի «Սանդա
րամետ անդնդոցը». «եկեք, եկեք, հարգելի բարեկամներ...»
Սակայն այդ երկու վիհերը այցելելուց հետո, հոգնած հրաժարվում
ենք այդ նենգավորի սիրալիր հրավերից և որոշում «Սանդարամետից» ետ
վերադառնալ դեպի «Ավետյաց երկիր»։
—
Հայ մարդու անհողդողդ կամքի ուժն է կերտել այս ստորերկրյա
գաղտնի ճանապարհը,— ասաց ընկերս և մենք հրաժեշտ տալով «Սանդարա
մետի» խավարի մեջ թաղված «որջերին» վերադարձանք։
Դուրսը արևը ժպտում էր մեզ։
Ալդ ստորերկրյա դժնդակ ուղիների մասին շրջակա գյուղերի շինա
կանները շատ բաներ են պատմում և նկարագրում կախարդական անուրջ
ների և վաո երևակայությունների ներքո զանազան տարբերակներով։ Չնա
յած այդ պատմիչներից ոչ մեկը հանդգնություն չի ունեցել մտնել ալդ կա
խարդական ուղիների խորքերը կամ մինչև վերջավորությունը, բայց այնու
ամենայնիվ որոշ չափով ճշմարտության կա նրանց պատմածների մեջ։
Մեկը պատմում է, որ Տիգրան Հոնենցի մոտակայքում գտնվող ստոր
երկրյա ուղին կամ, ինչպես իրենք են անվանում, «գեդան-գյալմազ», մը–
խըրճվելով երկրի խոր ընդերքը, Ախուրյան գետի տակով անցնում է գետի
մյուս ափը և աստիճանաբար ձգվելով դեպի վեր, դարս է գալիս Անիի դի
մացը գտնվող փոքրիկ լեսան գագաթը, որը շրջակա բոլոր բլուրներից վեր,
տիրապետող դիրք է գրավում։
Այդ սարսափելի ստորերկրյա աղին մերթ ընդ մերթ ճյուղավորվում է ։
Այնտեղ, երկրի ներքին շերտերի մեջ, փորված են խորհրդավոր սրահներ
տարբեր չափերի։ Ախուրյան գետի հանի տակով անցնելիս գետնափոր ճա
նապարհի առաստաղից կաթկթամ են ջրերը։
Մի ուրիշը՝ երևակայական վառ գույներով նկարագրում է ցանցապատ–
Fonds A.R.A.M