էին «Ծերացյալ տաճարի» դռան ճակատին արձանագրված գեղեցիկ տառե
րը... «...Նոըոգեցի ծերացեալ տաճարս զայս...»։ Սա եղավ իմ անդրանիկ
քննությանը։
Այդ տարի ճարտարապետ Թորամանյանը զբաղված էր Բագնայրի
հուշարձանների ուսումնասիրությամբ և Անի վերադարձավ օգոստոս ամսին;
Մենք միասին շրջեցինք Անիամ՝ լուսանկարելու համար մի քանի հուշարձան
ներ։ Ես տանում էի ճարտարապետի մեծածավալ լուսանկարչական գործիքը
(24
X 30 չափի) իր ծանրանիստ եռոտանիով, մոտենում էինք զանազան հու
շարձանների և լուսանկարում։
Մեր մեջ կար աշխատանքի բաժանում, որը կանխավ չէր որոշված, այլ
բնականաբար այդպես էլ պետք է լիներ։ Բոլոր տեխնիկական գործերը ծան
րացած էին ինձ վրա. գործիքը իր կասետներով և եռոտանիով տանելը, գոր
ծիքն ամրացնելը եոոտանու վրա, ֆոկուսի բերել նկարվելիք հուշարձանը,
կասետը անցկացնել գործիքին և նկարահանել, իսկ հարգելի ճարտարապետի
բաժինն էր լույսերի Ա լուսանկարվելիք հուշարձանների կետերի ընտրու
թյանը, իմ կողմից կանգնեցրած ֆոկուսի ստուգումը Ա դիաֆրագմայի աս
տիճանի ու էքսպոզիցիայի չափի որոշումը։ Այդ բոլորից հետո լուսանկա
րում էի ես։ Զուտ տեխնիկական մի գործ՝ օբյեկտիվի կափարիչի բացուխուփ
անելը։
Մի օր գնացինք լուսանկարելու Դագկաշեն ս. Գրիգոր բոլորակ եկեղե
ցին, Ա ահա այստեղ սիրելի ճարտարապետը պատմեց, թե ի՛նչը առիթ
դարձավ իրեն լուսանկարչության սովորելու։
—
Օր մը հորդ խնդրեցի, որ ինձի համար լուսանկարե Խոշավանքեն քա
նի մը կտոր, որը հույժ կարևոր էր աշխատանքներաս համար։ Չնայած հայրդ
հանձն առած էր, ինչպես և միշտ ընդառաջ եկած և կատարած է իմ բոլոր
խնդրանքներս զանազան հաշարձաններա լուսանկարման, բայց բոլորեց եր
կու տարի, էսոշավանքը չլուսանկարվեց։ Լեզվիս ծայրը մազ բուսավ հիշեց
նելով իրեն։ Ի վերջո, օր մը ջղայնացա և որոշեցի ինքս սովորել ու սովո
րեցի։
Եվ իսկապես, Թորամանյանը սովորեց և լավ տիրապեւոեց լուսանկար
չական արվեստին։
Անիի գիտարշավը աշխատում էր անգլիական «Իլֆորդ» ֆիրմայի լուս
ապակիների վրա, իսկ Թորամանյանը՝ ֆրանսիական «Լյումիեր» ֆիրմայի
լուսապակիների, որոնք հատուկ պատվերով ստանում էր «Լյումիեր» գոր
ծարանից։
Մեր այս փոքրիկ շրջագայությունը մեծ գիտնականի Անիի ավերակնե
րում ինձ համար եղավ ևս մի փորձադաշտ հնագիտական—ճարտարապետա–
54
Fonds A.R.A.M