Ես գնացել էի Սաանիա՝ բասկերի լեզուք ուսումնասիրելու։ Մոտ օրերս
վերադառնալու եմ Լենինգրադ։
Ինձ շատ զարմանք աատճաոեց Ձեր ստորագրության նախորդ բաոը։
Ներեցեք, իհարկե, եթե հարցումովս Ջեր վշտի վրա նոր վիշտ եմ ավելացնում։
Ինչո՛ւ ողբացյալ։ Դուք չեք գրում Տեր ծնողների առողջության մասին։
Հարգանոք Ն. Մաս։
Որքան անկեղծություն ու ջերմություն զգացի այս թանկագին նամակի
տողերի մեջ։ Իմ ա ո ջ և կանգնեց Անին լուո ա սգավոր...
Պանդխտությանս օրերին ե ս իմ ստորագրությանը ավելացրել էի մի
րաո՝ «Ողբացյալ Վրույր-կրտսեր», և որոշել էի, որ այդ «ողբացյալ» տիտ­
ղոսը չհանել մինչև որ պանդխտության ցուպը վայր չդնեմ։ Եվ Մառին գ րա ծ
նամակում այդպես էլ մեքենայաբար ստորագրել էի՝ ողբացյալ Վրույր-Կըրտ–
սեր, և հարգելի գիտնականը իր գրած նամակում զարմանքով հարց է տա­
լիս ի ն ձ —
«
ինչո՞ւ ողբացյալ»։
—
Այո, հարգելի պրոֆեսոր - - «ողբացյալ», այդքան դառն տառապանք­
ներից ու վերապրումներից հետո «ողբացյալը» միայն կ հար մարի։ Ն ա մի
կողմ կշպրտվի, երբ ես ո տ ք կդնեմ հայրենի հողի վրա, փույթ չէ, թ ե այն­
տեղ մի փոքրիկ հյուղակում կապրեմ, ահա ա յն ժամանակ դեն կշպրտեմ
պանդխտության ցուպս ընդմիշտ։
Եվ ահա 1925 թվականի վերջերին հունական «էսարալամբոս» նավը, որը
բերում Էր հայրենակարոտ մեր եղբայրներին ու քույրերին իրենց հայրենի
հանգրվանը՝ Խորհրդային Հայաստան, ես ևս հայրենադարձվեցի։
1926
թվականի մայիս ամսին ե ս մի կողմ նետեցի պանդխտության ցու­
պը և քայքայված ու հյուծված մեկնում ե մ հայրենիք։ Եվ ե ր բ գնացքը Ա ղի ն
կայարանից շարժվեց դեպի Անի կայարան, ե ս գնացքի վագոնի լուսամու­
տ ին կ ա ռչ ա ծ անթարթ հայացքով սրտատրոփ սպասում Էի իմ սիրելի Անիին։
Ն ա պ ե տ ք Է եբեար Աղին—Անի երթուղու ընթացքին։
Շոգեքարշը հևալով աոաջ Էր սլանում, և հանկարծ բացվում Է բլուրների
արանքը և վ աղ առավոտ ի մեղմ ճառագայթների ներքո հեռվում երևում Է
Անին...
Ես փշաքաղվեցի, գլուխս պտտվեց, մի պահ աչքերս մթագնեցին և ապա
մշուշապատ, աղոտ գույներով անպատում անուրջի նման, որպես քաղցր
երազ, երեույթացան տեսիլքներ, ականջիս հնչող Անիի Աստվածամոր տա­
ճարի խոշոր գանգի դյութիչ ղողանջների ներքո որպես զարթոնքի շեփոր...
Եվ շարժանկարի ժապավենի նման արագ, մեկը մյուսի ետևից գալիս
անցնում Էին տարբեր երևույթներ քաղցր ու դուրեկան, հիշողությանս մ ե ջ
արթնացնելով դ ե ռ մոտ անցյալի շնչող նոր Անին...
104
Fonds A.R.A.M