ամբողջ երկարությամբ իբ կործանիչ շնչով առաջ էր շարժվում դեպի ծովափ,
ճանապարհին լափելով, հուր ու մոխիր դարձնելով ամեն ինչ, մյուս կող­
մից՝ առևանգում, խոշտանգում ու բնաջնջում հայ տարաբախտ ժողովրդի։
Եվ ալդ բոլորը կատարվում էր «քաղաքակիրթ» եվրոպացիների աչքերի առ­
ջև։ Իզմիրի ծովախորշում կանգնած անգլիական, ամերիկյան, ֆրանսիական
և այլ պետությունների ռազմանավեր սոսկ հանդիսատեսի դերում էին։
Այդ օրերին Իզմիրում էր գտնվում «Աբելյան-Սուրաբյան» թատերա­
խումբը, որի անդամներից մեկն էր տողերիս գրողը։
Տասներեք մղձավանջային ծանր օրեր ու անքուն, տանջալից գիշերներ
անցկացրի արյունի ու սարսափների աշխարհում։ Տնքում էր հոգիս ցավա­
տանջ վշտերի ու տառապանքների
մեջ։
Վերջապես մենք ազատվեցինք այդ դժոխային կառափնատնից ու ան­
ցանք Հունաստան։
Հունաստանում երկար չմնացի։ Հրաժեշտ տալով իմ արվեստակից ըն­
կերներին, անցա Ռուլղարիա։
Մոտ երեք տարի ես թափառում էի ք^ււլղարիայի քաղաքներն ու ավան­
ները՝ պոլսահայ դերասան Խաչիկ Պալյանի հետ կազմակերպելով ներկայա­
ցումներ։
Մի օր Պլովդիվ քաղաքում՝ Փարիզում հրատարակվող հայկական թեր­
թում կարդում եմ.
«
Մոտ օրերս պրոֆ. Մառը Փարիզի հայ ուսանողներու համար պիտի բա–
նախոսե... նյութի շուրջ»;
Անին ամբողջ հասակով կանգնեց իմ աչքիս առջև։
Ես նամակ գրեցի պրոֆ. Մառին։ Հասցեն չգիտեի։ Գրեցի այսպես՝ Փա­
րիզ, Հայոց եկեղեցի, պրոֆեսոր Մառին։
Այսպես են գրում հասցեները սփյուռքի բոլոր պանդուխտները իրենց
հարազատներին, ծանոթների՛ն և ընկերներին, երբ ստույգ հասցեն չեն իմա­
նում։
Որոշ ժամանակից հետո ես ստացա պրոֆեսորից նամակ սրտառուչ, ջերմ
տողերով գրված։
Ստորև բերում եմ պրոֆ. Մառի նամակը։
«
Սիրելի Արտաշես (վնաս չանի եթե Արա ես)։
Զեր նամակը ստացա։ Իմ մեջ արթնացան անցյալի քաղցր հիշողություն­
ներ՝ կապված Անիի հետ։
Դուք գրամ եք Վոլոդիայի և Յարիի մասին։ Վոլոդյան այլևս չկա, Յու­
րին արոֆեսորացու է։ Նա այս ամաո աետք է մեկնի Պարսկաստան, երևի
միասին կերթանք։
103
Fonds A.R.A.M