անկյանը, որը գմբեթի փլուզման հետևանքով բանդվել էր։ Ինչպես երևում է,
Մայր տաճարի գմբեթը բանդվելիս նրա բեկորները թափվել էին շենքի
հյուսիս-արևմտյան անկյան վրա և վնասել
այն։
Ըստ պրոֆեսորի ծրագրի 1918 թվականին տիտի սկսվեր Անիի այդ խո–
շորագայն շենքի վերանորոգման աշխատանքները։
Անիում աստիճանաբար վերանորոգվում էին հուշարձանները։ Վերանո"
րոգվում ասելով չպետք է հասկանալ հիմնովին վերականգնումը հուշարձա­
նի, այլ մի շարք միջոցառումների կիրառում, որպեսզի հուշարձանը իր ներ­
կա վիճակով մնար կանգուն։
Այսպես, մինչև օրս նորոգման էին ենթարկվել Միջնաբերդի 6-րդ դարի
պալատական եկեղեցին, Առաքելոց եկեղեցու գավիթը, Մանոլչեի մզկիթը և
շենքը (թանգարան), Գլիձորին նայող վիշապակիր բուրգը, Պարոնի պա­
լատի մուտքի մի կողը, Փրկիչ եկեղեցին։ 1918 թվականին հիմնական վերա­
նորոգման պիտի ենթարկվեր
Մայր տաճարը և Պարոնի պալատի
հյու­
սիսային պատը պիտի ամրացվեր։ Դա երկոաուկ՚ես հարկ բարձրացող հսկա
մի պատ էր, որ իր աջից և ձախից հյուսիս-արևմտյան և հյուսիս-արևելյան
անկյուններից անջատված էր։ Ուժեղ փոթորիկների պահին պատը տարու­
բերվում էր՝ ճռինչներ հանելով, պատի վերին ծայրը մոտ 6—7 սանտիմետ­
րով տատանվում է ր ։
Այդ հսկա պատը ամեն րոպե կարող էր փլվել՝ իր փլատակները թա­
փելով Իգաձոր։ Ամրացնելու միակ հարմար միջոցը մտածել էին հետևյալ ձե–
վով. պատի վերի մասում (կենտրոնում) բանալ մի անցք և երկաթե ձողի
ծայրը ամրացնել այնտեղ և դրա դիմացի՝ հարավային հաստատուն և ամար
պատի մեջ, ճիշտ դիմացը, նմանապես ամրացնել մի ուրիշ երկաթն ձող և
ալդ երկու ձողերը, որոնց ծայրերը պետք է ունենային ոլորապտույտ ակոս–
ներ, որոնք իրար պետք է միանային պտուտակով (շայբա)։
Երկու օրը մի անգամ մի լրիվ պտույտ ոլորելով, աստիճանաբար այդ
հսկա պատին տային ուղղահայաց դիրք և այդպես մնար երկաթե ձողով ամ­
րացված։ Ալն ժամանակ ուժեղ քամիները անզոր կլինեին տարուբերել Պա­
րոնի պալատի հյուսիսային հսկա պատը, որը նայում էր ուղիղ Իգաձոր։
Հուշարձանների վերանորոգումների աշխատանքները կատարում էր
գյումրեցի հայտնի կապալառու Ծերմակ Համոն, որը բերում էր Գյումրիի
հմուտ քարտաշ-որմնադիր վարպետներ ու Անիի գիտարշավի ճարտարա­
պետի ցուցումներով կատարվում էին վերանորոգման աշխատանքները։
Մայր տաճարի նկարահանումների աշխատանքները վերջացնելուց հետո,
պրոֆեսորը ինձ ուղարկեց ե՚ոշավանք՝ լուսանկարելու համար տեղի արձա­
նագրությունները։
99
Fonds A.R.A.M