14
դրութեան
մէջ հազիւ
երբեմն
գործածուած
ձևերն
ևն։ Շատ անգամ
սրանք
անստոյգ
են նշանակութեան
կողմից,
այսինքն
չգիտենք,
թէ ի՛նչ
նշանա
կութեամբ
են գործածուած,
ուրիշ
դէպքերում
յայտնի
չէ նրանց
բուն ձևր,
որովհետև
զանազան
ձեռագրեր
զանազան
ընթերցուածներով
են
ալանգում
կամ
աղբիւրն
է անվստահելի։
Սրանք էլ պէտք
ունին
լաւագոյն
ձեռագրե
րի
յայտնութեան
կամ անդրագոյն
քննութեանց՝
պարզաելոլ
և
որոշուելու
համ
ար։
Ոմանց
համար
այսպիսի
բառերի
թւումր
աւելորդ
էր, «Թերևս
աննպա
տակ
նկատուի
գիտական
բառագրքիս
մէշ անստոյգ
բառերու
կուտակումը»
(
Ակինեան)։
Բայց
ճիշտ չէ այս հայեացքը։
Աննպատակ
և վնասակար
պիտի
լինէր
այդպիսի
բառերի
թւումր
որևէ գործնական,
դպրոցական
կամ առ
ձեռն բառարանի
մէջ, որովհետև
տեղիք
պիտի տար
սխալ
ձևերի տարած
ման։
Ընդհակառակր
այսպիսի
գիտական
գործի մէջ ճիշտ
տեղն էր հաւա
քելու
նաև այդ կարգի
բառերր,
նրանց
անստուգութիւնը
երևան
հանելու
և եթէ կարելի էր՝ ստուգելու,
ուղղելու կամ
մերժելու։
Մնացեալը
ճշտել ժա
մանակի
գործն է։
Չորրորդ
խումբը
կազմում
են այն սակաւաթիւ
բառերը,
որոնք թէև
բառարաններում
յիշոլած
են, բայց իսկապէս
ուրիշ բան չեն, եթէ ոչ աղ
ճատուած
ձեռագրերի
սխալ
գրչութեանց
կամ
սուտ
ենթադրութեան
ար
դիւնք,
որոնք
նորագիւտ
լաւագոյն
ձեռագրերի
րնթերցմամբ
կամ
բանասի
րական
քննութիւններով
փոխուած
կամ
ջնջուած
են։ Այս կ
ա
րգի
բառերր
կոչում ենք
սուտ
կամ
շինծու,
ինչպէս
են օր.
նանակ
«
կացին»,
իւորանւյ
«
զկռտոց»,
իւորի
«
ընթերցող»,
փանոուրլսկ
«
հիւսն»
ևն։
Այս վեց խմբից
դուրս կայ նաև հայերէն
բառերի
շատ
աւելի
ստուար
մի
թի
Լ
։
Ո
Ր
մնում
Է առանց
մեկնութեան
կամ ո՛ չ-վերջնական
ստուգա
բան ութե ամ
բ։
ՈրպԷսզի
ընթերցողր
մէկ անգամից
տեսնէ, թէ իր փնտռած
բառը ի նչ
խմբի
է պատկանում,
արմատի
սկիզբը
(
առաջին
բաժնի
մէջ) դրի պայ
մանական
նշաններ,
հետևեալ
ձևով.
+
ցոյց է տալիս
բնիկ հայ բառերր.
*
օտար
փոխառեալ
բառերր.
օ
բնաձայն
բառերը.
—
հա յակերա
բառերը.
1
սուտ
ու շինծու
բառերը.
Անստոյգ
բառերր
յիշատակուած
են յատկապէս,
իսկ դեռ
չմեկնոլած
բառերր
մնում են առանց
նշանի։
Ստուգաբանական
բաժնում
իմ գլխաւոր
և հիմնական
առաջնորդս
եղաւ
Ւ1սէՏՇհտՅ,ՈՈ, յ\ՈՈ61Տ0հ0Ո (յՐՁ1Ոտ8,ա<։,
Լ շ դ ՚ ձ կ 1895— 7, որ հայ լե
զոլաբա֊
նութեան
հիմնաքարն
է։ Այս աշխատութեան
մեզ վերաբերեալ
մասը ամ
բողջապէս
ներմածուած
է իմ բառարանիս
մէջ։
Եւ որպէսզի
ամէն մի
ստուգաբանութիւն
հեղինակալոր
վճռով հաստատուած
լինի,
ստուգաբանու
թեան
վերջում
ամէն անգամ
յիշոլմ
եմ թէ Հիւբշման
ընղոլնե՚լ
է այղ ստու
գաբանութիւնը
իր գրքի
ա
յ
ս
Ի ՝ և չ
էջում։
1895 — 7
թուականներից
յետոյ
սակայն
հրատարակուեցան
նորանոր
ստուգաբանութիւներ՝
ԱշւԱշէ-ի,
Լս1Հ
՚
Ո–/», ԲօճՔւ՚ՏՕՈ֊/՛
և այլ հ ա յա գէտն
երի կող
մից
(
նոյն իսկ Հիւբշման
հրատարակեց
նոր ստուգաբանութիւներ)։
Սրան֊
Fonds A.R.A.M