12
ամերիկահայը՝
անգլերէն
ևն, և բոլորն
էլ այս
լեզուների
միշոցով
հայերէնը
պիտի կապեն
հնագոյն
լեզուներին։
Ուշադրութիւն
դարձրի
յատկապէս
իրա–
նեան
ճիւղի
վրայ
և նրան պատկանող
լեզուների
ձևերը
մի առ
մի
յիշեցի,
համեմատութեան
միջոց տալու
համար
նրանց,
որոնք
հայերէնը
դեռ
արիա՛
կան
լեզու
են ուզում
համարել,
և անուղղակի
կերպով
ցոյց տալու, թէ ի նչ–
քան
հեռու են արիական
ձևերը
մեր հայկական
բնիկ
բառերից։
Որևէ
լեզուի
բառերի
քննութեան
ժամանակ
լեզուաբանները
բաւակա–
նանում
են համապատասխան
ցեղակից
ձևերը
նշանակելով
և նրանց
փո
խադարձ
կապակցութիւնը
որոշելով–
այսպէս
օր,
հյ.
տուն =
յն,
Տօււօ; =
լսւ.
ճօաԱՏ
ևն. նոյն
իսկ շատ
յաճախ
կարիք
չեն գդում
երևան
հանել
նախա
լեզուն ան
ձևր։
Իսկ նախալեզուն
ան
ձևի ծագումը
կամ
ստուգաբանութիւնը
իրենց
նպատակից
դուրս
է. դա
պատկանում
է ընղհանուր
լեզուաբանու
թեան
և հնղևրոպագէտ
լեզուաբանին,
այսպէս
օր. թէ հնխ.
(1
օՈ1–
Ատոլն»
յառաջանոլմ
է
Ժ&ա֊
«
շինել,
կառուցանել»
արմատից
և թէ
այս ՃՇԱ\~
ար
մատն
էլ գալիս
է ճ&՚ «կապել»
պարզ
արմատից։
Ես
ամէն
անգամ
ան
հրաժեշտ
համարեցի
դնել
նախալեզուեան
ձևր։
Հայագէտների
համար
ալե
ւորդ
և գործիս
բուն
կոչումից
դուրս
էր նաև հնղևրոպական
մայր
լեզուի
բառերի
ուսումնասիրութիւնը
և նրանց
ծագման
քննութիւնը,
որ պատկա
նում է րնղհանուր
լեզուաբանութեան։
Սակայն
մտածելով,
որ
Արմատական
բառարանս
պիտի
գործածեն
մեծ մասամբ
ոչ-խոր
մասնագէտ
հայ
ընթեր
ցողներ,
միւս կողմից նկատելով,
որ այս պէտքր
լրացնող
ուրիշ հայերէն
աշ
խատութիւն
չկայ
և երբեք
էլ սպասելի
չէ որ
լինի,
ուստի
աւելորդ
չհա
մարեցի
դնել
նաև
սրանք։
Այսպէսով
ամէն
մի բնիկ
հայերէն
բառի
դէմ
դրուած
եղաւ
նրա համապատասխան
հնղևրոպական
մայր
ձևի
համառօտ
պատմ
ոլթիլնը։
Այս
բոլորի
համար
ի մէջ այլոց
իբրև
գլխաւոր
աղբիւր
գործածել
եմ
բոլոր
հնղևրոպական
մայր
լեզուների
լաւագոյն
արմատական
բառարաննե
րը,
որոնք
են՝
՝\
^
7
3,1
ճ6, ՏօւՏ&Ըվ, 861՚Ո6ե61՝, Ճ1ս§6, Ւ101՝Ո,
7 1
՚ 8
Ա
է III
8
,1)1),
\
^&1ճ6–ԲօէՕայ՛՛,
ճ1
՝
Ո0Աէ–\161116է.
այս բոլորի
ընդարձակ
խորագիրը
տե՛ս
հ ա
մ առօտ ա գրութեանց
ցանկում։
Այս
գրքերի
համապատասխան
էջերը
կանոնաւոր
կերպով
յիշում
եմ
ամէն
մի բառի
քննութեան
ժամանակ։
Վերջին
երկու
գործերը
հրատա
րակուեցան
գործիս
տպագրութեան
ընթացքում,
օգտուեցի
որքան
կարելի
էր, իսկ մնացեալը
դնում
եմ Յաւելուածի
մէջ։
Օտար
փոխառութիւնները
մի քանի
տեսակի
են
բաժանւում,
կան
փո֊
խառոլթիլններ
իրանեան
հին ու նոր լեզուներից,
ասուրերենից
(
Ասորես
տանի
լեզուն
յ, խալդերէնից
(
հին Հայաստանի
բնիկների
լեզուն),
վրառերէ–
նից,
ասորերէնից,
յունարէնից,
եբրայ եցերէնից,
արաբերէնից,
լատիներէ֊
նից,
հին ֆրանսերէնից
և թուրք֊թաթարական
լեզուներից։
Իւրաքանչիւրը
սլէտք եղած
ձևով բացատրուած
է, աւելի երկար կանգ
առնելով
մանաւանդ
իրանեան
բառերի
վրայ՝ վերև
յիշուած
պատճառներով։
Այստեղ
էլ
լեզուա
բանը
բալականանում
է փոխառեալ
բառի
դէմ
դնելով
մայր
ձևը և
աւելի
այն
կողմ գնալու կարիք
չի զգում։
Այսպէս, բաւական
է ասել, թէ
կոկորդի
լոս
փոխառեալ
է
յն.
•
ՀքյՕՀՕՕւ/^օ;
բառից,
իսկ թէ այս
յունարէն
բառն
էլ
ի՛նչ
ծագում
ունի
/
=
–
Հ0Օ՚Հ6–ՏքՈ/\օ;
«
քարերի
որդ»),
դա
հայագէտի
գործը
չէ, այլ
Fonds A.R.A.M