8
ների
լեզուն։
Այսպէս
օրինակի
համար Վաստակոց
գրքից,
Մ խիթար
Հերա֊
ցուց, Կոստանդին
Երզնկացոլց,
Քուչակից,
Առաքել
Սիւնեցոլց,
Սմբատ Պատ֊–
միչից և ուրիշներից
դուրս
բերի
մի կարևոր
մթերք
միջին
հալերէն
բառերի։
Այս
կողմից
առանձնապէս
հարուստ
է նորայրի
ֆրանսահայ
բառարանը,
որից
քաղել եմ յատուկ
խնամքով
բոլոր
միջին
հայերէն
բառերը
(
նորայրի
մօտ
նշանակուած
Ս=–––ստորին հայերէն)։
Բայց յատուկ
ջանք գործ դրի իւրա
քանչիւր
արմատի
դէմ դնելու
նրանից
յօրինուած
նորակերտ
աշխարհաբար
բառերր,
ինչ որ անշուշտ
օգտակար
պիտի
լինի նոր հայերէնի
լիակա
տար բառարան
կազմելու
պարագային։
Սրանց
թիւր իմ բառարանի
մէջ հա֊
սալ
4050
֊
ի։
Սակայն թէ՛ Հայկազեան
բառարանը
և թէ՛ Առձեռնր
(
վերջինս
ունի
56,410
բառ) կատարեալ
չեննաև առաջին
երկու
շրջանների
բառամթերքի
կողմից։
Չհաշուելով
այն բազմաթիւ
երկերը,
որոնք
երևան
եկան և հրա
տարակուեցան
1865
թոլականից
այս կողմ,
նկատեցի
որ հներին
ծանօթ
գրքերից
շատերն էլ ամբողջապէս
բառաքաղուած
չեն։
Հազար
անգամ
ոլրր֊
պտուած
նարեկի կամ Մխիթար
Գօշի Առակների
մէջ անտես
մնացած
բա
ռեր
գտայ։ Այս հանգամանքը
ստիպեց
ինձ անձամբ և առանձին
ուշադրոլ֊
թե ամբ կարդալ
ծ այրէ ի ծայր
ամբողջ հիս հայ մատենագրութիւնը
և հաւա
քել
նորագիւտ
բառերը։
Այս բառերի մի մասր հրատարակուեցաւ
առանձին
հատորիկներով
(
ինչ. Հայերէն
նոր բառեր
նորագիւտ
Մնացորդաց
Գրոց
մէջ,
Վիեննա
1908;
Հայերէն
նոր բառեր
Տիմոթէոս
Կուզի
Հակաճառու
թեան
մէջ, Վիեննա
1909;
Հայերէն
նոր բառեր
հին մատենագրութեան
մէջ,
2
հտ. Վենետիկ
1913—1922)։
Թէ՛ սրանց մէջ հրատարակուած
և թէ՛
սրանցից
դուրս մնացած
նորագիւտ
բառերս
ներմուծեցի
Արմա տ ա կան բա
ռարանիս
մէջ, շատ անգամ
մօտին
նշանակելով
«
նորագիւտ
բառ» (կամ
«
չու
նի
նՀԲ» և կամ «չունի ԱԲ»), որպէսոի
սրանով
դիւրութիւն
տուած
լինիմ
նրանց,
որոնք
ապագային
լիակատար
հայերէն
բառարանի
կազմութեան
պիտի
ձեռնարկեն։
նորագիւտ
բառերիս
թի՚ը
հասնում է
2000
-
ի։
Հ. Ակի֊
նեան, իր Քննադատութեան
մէջ Արմատական
բառարանիս
(
ՀԱ
1930,
էջ
486
—
7)
պահանջում
է, որ այս նորագիւտ
բառերր
ես ստուգէի
էջմիածնի
և Երևանի
ձեռագրատների
8000
ձեռագրերի
վրայ։
Բայց
ինչո՞ւ
չստուգէի
նաև
Վիեննայի,
Վենետիկի,
Երուսաղէմի,
նոր-Ջուղայի,
Պօլսի
Անտոնեան
միաբանութեան
և այլ տասնեակ
հազարաւոր
ձեռագրերի
վրայ։ Եւ
ինչո՞ւ
միայն այդ նորագիւտ
բառերը
ստուգէի և ո՛չ թէ ամբողջ
հայերէն
բառերր։
Լալ
կլինէր
անշուշտ։
Բայց
կարելի" է մի մարդուց
այդքան
բան պահան
ջել։ Այդ գործը
թողնում եմ ապագայ
հայ երէնագէ տներին,
քանի որ
նիւթը
արդէն պատրաստ է։
Այստեղ
առանձնապես
պէտք է
յիշել
«
Բառգիրք
Հայոց
արարեալ
ի
Ս. էջմիածին,
Երեմիայ
վարդապետի»,
տպ. ի յԱլիկօռնայ
1698։
Այս գիրքը
344
էջից բաղկացեալ
կոկիկ մի աշխատութիւն
է և իւրաքանչիւր
երեսում
ունենալով
30
տող, պարունակում
է շուրջ
10,000
բառ։ Կայ նաև գրքիս Բ
տպագրութիւնը
(
Պոլիս
1729),
որ առաջինի հետ տառացի
նոյն է,
ինչպէս
հաստատեցի
ամբողջ գիրքը ծայրէ ի ծայր համեմատելով,
իսկ էջ
536—575
Գէորգ
Գպրի
ձեռքով
դրուած են միքանի
յաւելուածներ
յ
որոնք
առել եմ
բառարանիս
մէջ։
Այս
բառարանի
մէջ (–=Բռ. երեմ.) կան այնպիսի
թառեր
։
որոնք իս֊
Fonds A.R.A.M