6
թիւնները
մի առ մի յիշել և նրանց
կազմութիւնը
ուսումնասիրել
Արմա
տական
բառարանիս
նպատակներից
մէկն է եղած, հմմտ.
երեք (՛երեք–, երե–
քրն, երի–, երե–, երր–, եո–), մի (մի–, մե–, մոլ–, միակ, միայն, մեն–, մին–,
միմեանք, միւս), տուն (տուն, տն–, տան–)
ևն։
6.
Տարբեր գրչութիւնները. —
Թէ՛ արմատական
և թէ՛ ածանցական
բառերը
շատ
անգամ
պատահում
է, որ մեր ներկայ
լեզուի
ընդունած
ձևից
տարբեր
ձևերով
գրուած
լինին
հին ձեռագրերի
մէջ։
Սրանցից
ոմանք
անշուշտ հա
սարակ
սխալներ
են, բայց առհասարակ
իրենց
ուղղագրական
սխալի մէջ
ներկայացնում
են մի առանձին
գաւառականի
յատուկ
հնչումը
և հետևա
բար
առանձնապէս
կարևոր
են հայերէնի
հին բարբառների
ուսումնասի
րութեան
համար։ Այս պատճառով
մասնաւոր
ջանք եմ գործ
դրել
հաւաքե
լու գրքիս
մէջ իւրաքանչիւր
բառի տարբեր
գրչութիւնները,
յիշելով նաև նրանց
գործածուած
տեղերը։
Այն ձևերը,
որոնց դէմ գործածութեան
տեղը
նշա
նակուած չէ, քաղուած
են Հայկազեան
բառարանից,
իսկ նրանք,
որոնց
տեղը
և էջը նշանակուած
է, քաղուած
են տպագրեալ
օրինակներից։
Բայց երբ
որևէ սխալ
գրչութեան
դէմ յիշւում է որևէ հեղինակ, պէտք չէ բնաւ
կարծել,
թէ սխալը
գոյութիւն
ունէր
ճիշտ այդ հեղինակի
լեզլում, այլնրա
ձեռագրի
այս կամ այն արտագրութեան
մէջ, որի ժամանակն
ու
հանգամանքները
ստուգել
մնում է
քննողներին։
կան բառեր,
որոնց
սխալ
ձևն է ընդունոլած
լեզուի մէջ, իսկ
ճիշտը
մնում է ձեռագրերում՝
իբր տարբերակ։
Այսպէս
օր, «փուշ»
իմաստով
ունինք
բորկոնիմ, բորկունիմ, բարկէնիմ
ձևերը՝ գործածուած
ընդամէնը
մի անգամ։
Յունարէնի
և եբրայեցերէնի
հ ամ եմ ա տ ութիւն ից
երևում
է, որ
լաւագոյնն
է
բ ա ր կ էնիմ։
Բայց ես չէի կարող
թողնել
բորկոնիմդ
և դնել
բարկէնիմ,
որովհետև
մեր լեզուի մէջ րնդունուած
պաշտօնական
ձևը այս չէ։ Այս կամ
այն պատճառով
Հայկազեան
բառարանը
դրել և տարածել
է
բորկոնիմ,
որին
պէտք է հետևէի
ես էլ։ Աւելի
ծանր է
երիզ
բառի
խնդիրը։
Քննութիլնները
ցոյց են տալիս, որ
երիզ
բառ չկայ, պէտք է լինի
երէզ։
Բայց ես
ստիպուած
էի գրել
երիզ,
որովհետև
ա՛յս է ընդունուած
լեզուի
մէջ։ Եթէ բառը
դնէի
երէզ
ձևով, ընթերցողը,
որ բառր
փնտռում է իր և ամէնքի
գիտեցած
ձևով
և ո չ թէ իմ իմացածով,
անշուշտ
չպիտի
գտնէր
այն։
Ի՛նչ պիտի
լինէր ըն
թերցողի
դրոլթիլնր,
եթէ օր.
շագանակ
բառը իր ճշտուած
ձևի տակ
դնէի։
Սակայն
բառր
րնդունուած
(
թեկուզ
սխալ)
ձևի տակ
նշանակելուց
յետոյ,
բնականաբար
քննութեան
եմ առել և պարզել նաև նրա ճիշտ
ձևը։
ԾԱՆՕԹ.— Ամբողջ
այս առաջին
բառագիտական
բաժնի
համար
իմ
աղբիլրները
եղան
հետևեալ
բառարանները.-
1.
Մխիթար
Աբբայի
Բառգիրք
Հայկազեան
լեզուի. 3 հտ. Վենետիկ,
1769
(
=
ՀՀԲ),
2,
Աւետիքեան,
Սիւրմէլեան
և Աւգերեան,
նոր Բառգիրք
Հայկազեան
լեզուի. 2 հտ. Վենետիկ
1836—7.
հայերէն
լեզուի
ամէնից կատարեալ
բա
ռարանն
է (=
ՆՀԲ)։
3.
Ջախջախեան,
Բառագիրք
Հայ-իտալ.
Վենետիկ
1837.
նախորդից ոչ
նուազ,
բառերի
նշանակութեան
կողմից
նրանից
աւելի կատարեալ
մի գործ
է
(
=–ՋԲ),
4.
Փէշտըմալճեան
Գ,, Բառգիրք
Հայկազեան
լեզուի. 2 հտ. Պօլիս
1844,
կազմուած
է ՆՀԲ-ի
վրայից,
բայք
ունի
մի խումբ նոր
յաւելումներ.
գործածութիւնը
զգուշալի
(
ՏՏՓԲ)։
Fonds A.R.A.M