118
Ա Ն Ա Հ Ի Տ
10՛
Կոմիաաս,
վերջապէս
,
ստեղծագործ
ե–
րաժիշտ
էր,
եւ ոչ
թէ
միմիայն
հաւաքող
ու
գա
շնա կող,
ինչպէս
ոմանք
կր
կարծեն
։
Սի–
փանայ քաջերդ՝
Ո
Ր"Լ
եղանակի
մր
օդտադոբ–
հ՜ումով
անձնական
շարագրութիւն
է , եւ
դե–
գեղեցիկ
գործ
մր^ դիւցազնական
շունչով։
Հայ
պարի
եղանակներու
շ
ա
բքբ
՛
է" Ր դաշնակի
Հա­
մար գրած
է (եւ որուն
կարեւորագոյն
կա ո ր ր ,
Աշո
յ
2
Ո
Ր
Ո
ՐԸ
7
դմ՜բա զգա բար
յ ա յ ն ի չէ թէ
ո՛ւր
է մնացած)
ժողովրդական
մ օ թ իֆն ե ր ո լ վ րա յ
անձնադրոշմ
ե ր աժ շտ ա կան
Հ ի լսուածա
շա
րք
մրն
է,
ա՛յնքան
նուրբ
ու
գունագեղ։
Տէ՜ր
կե-ցոձ, Ո՜վ մեծսաք
աԱչր
եւ մանաւանդ
կալի
երգ//
,
այնպէս
ինչպէս
թեք զանոնք
դաշձւակած
կ տրուած
եղանակի
մբ վրայ , գրեթէ
անձնա­
կան
ստեղծագործութիւն
են : է՛՛՛ն չքան
ծ բա­
դի րնե
ր ունէ ր ա յ դ
մ արզին
մ էջ
։
է^մ իածին
,
է՛ն առա^
իւորՀած
է ԳՐ
ռ
է օփերա
մբ
Դա՚ւիթ– եւ
Ս՝հ1քր^
դիւցազնավէպէն
քաղուած
խազի
մր
վբ
ա
յ<,
խաղր
զ բ
ո
զ չէ գտնուած
,
ել
է
ս
Ք
ա
է
երբեք
չէ ձեռք զարկած
իր ա յ դ ծրագրին
գոր­
ծադրութեան։
Տետոյ
մտածած
է նոյնպէս
դր­
բել
բեմ ական
երաժշտութիւն
Թում
անեանի
Ա(ւուշ^2/
քաղուած
թատերախաղի
մր
Հ ամ ար ,
տարիներով
սպասած
է որ
Թո ւ մ ան եան
ա յ դ
խազր
ինքն իսկ Հանէ իր քերթուածէն
,
Թու -
մ ան եան խոստացած
էր
(
առանց
Համ
ոզմ
ան)
եւ երբեք
ալ չէր գրած
։
$՝էֆէէ
ս
գանուած
մ ի–
ջ
ո
ցի
ս
1
Կոմիտասի
Հետ
Թում անեանի
տունն
էինք օր մ ր , Կոմ իաաս
նոբէն
խնդրեց
որ փու­
թացնէ
լի պ ր ե թ թօ ին
խմ բագրում
ր
*
Թ"֊–մ
ան–
եան զդացուց
որ ատ իկա
իր բխելիք Ր
աս
Ր
էէ Ր
1
Հես
պօէմր
գրել
եմ , րսաւ խ
ս
Գ
ա
է
ո
վ)
ե1"Գ Ր ^* ք^՜~
թօն
էլ թ
ո
զ
"՚֊
րէչր
Հանէ»
։
Ա պասելով
ա յ դ
լի պ բ ե թ թօ ին ,
կոմ իաաս
արդէն
ԱԹուշ^
քանի
մր
մեներգներու
ել
խմբերգներու
եզանակր
յօրինած
էր
(
ինքնաՀնաբ
եղանակներ՝
ժոզո–
Վբդական
երդերու
ոճով) ^ ատոնք
ինծի
երեդց
ֆջմ իածին
,
եւ շատ
սիրուն
գտա
յ
.(*/
ան
աւանդ
Ասել են ՈՆււին
սիրոյ
ողբերգին
եդանա
կբ) •
բա բ ե բա զգա բա բ իր ձեռագրաց
մ էջ գտանք
լ),—
(
աւշ^
Համ ար գրած
ա յ դ եղանակներր
ո բոն ք
(
թէեւ
անոնց դաշնակում
ր դեռ
չէ շա
րադրեւծ)
նոյնութեամբ
Հրատարակուիլ
կ՛արժեն
։
Գես
ինչե՛ր
ւղիաի
րնկր
Տ
1՚՜
ս
է
յաբաճուն
թաւի ով
սլ իտ ի շարունակած
ու բնգլա յնած Րէ՜*
լար
իր գ՚՚րծր
,
հթէ
ան
ո զո բ մ
ճակատադիբր
դա
յն յանկարծ
իր Հ" յա կապ
տաղանդին
^ Հ լկ­
տութեան
,
կոր"*1\խ"
1
փորձառութեան
ԷՐ
ոլ
–
~~
թեանբ
մ կ ջ Հարուածած
եւ իր մեզեզաւոբ
բե–
րանբ
րւութեան
դատապարտած
^ իր
Հրաշա­
ղս րծ
ձե ոքբ կասեցուցած
էք՛ քէ՛" Լ
1
՚՛
Գժբազղոլ–
թ իւննե ր ո վ Հարուստ
մեր
ժողովրդին
մ եծա–
դո յն դժ բա ղդո
ւթ ի ւնն ե ր էն
մ է կն է ա յ դ
մ տաւոբ
ունդին
ուժ
ին երկար տարիներէ
ի վեր
անշար­
ժացում
ր ։ Երբ
եբդի
չ )
Հաւաքիչ
,
էբՐ
դա
շնա կող , էբր Գ
ա
է է
՜
>
այ երաժշտական
ոճին
,
իբր
ուսուցի
չ ու խում բ կազմ ող,
իբր
Հ այ եր­
դի
վւ րովւա կանտ իս թ , ան
կարելի
է յա ել
տր–
ւած
է իր ամ յա զջ է՛՛՛՛է՛I՛ *
ռ/
՜
է*^*է
Ո
Ս
բրած
Է՝
կա բոզ
Է ի լւ անունբ
յաւիտեան
անմ աՀ
սլ ա Հ ել *
բա յց իբր Հետախուէլոզ
բանասէր
ել իբր ստեղ–
ծ ա զոր
ծ
եր աժի
շտ ան գեռ
շատ
բան
ո ւն է ր
րնե
լու,
ու խորին
ցաւ ու մեծ
կորուստ
Համ ար որ ան կասեցաւ
ա յ դ
մ ա բղե բուն
մ
էջ
իր բոլոր
կրցած
ր դեռ չտուած
:
Ատոր մէջ թեք
ղոՀն է նաեւ իր ժողով րդասէ
ր , անձն ո լ է ր
բ
ր–
նաւոբութեան
,
ինչպէս
ել մեր մէջ
իր
երեւան
եկած
ատեն՝
ա յ դ բազմ աձեւ
գործին
Համ
ար
Հարկաւոր
զանազան
յատուկ
ուժերու
չզո
յո ւ–
թե
ան : Երեն պէս
Հմուտ
արուեստագէտ
մր^
եթէ եսական
ու փառասէ
ր խառնուածք
ունե­
նար , գտնելէ
յետոյ
այդ
ոսկեՀանքբ
,
փոխա­
նակ
իր ուժեր
բ նորանոր
կտորներու
Հաւաք­
ման
ու դաշնակման,
ուսուցչական
գործոլ–
սէ ու թե ան , թումբերու
կազմութեան
ու
զեկա–
վարմ
ան
սպառի
չ ա շխատանքնե
բուն
մ էջ
տա­
րիներով
մաշեցնելու
,
գէթ
անոնց
մեծ
մ ասր
պիտի
նուի րէ բ
անձնական
ստեղծագործու­
թեանց
կե՜րտմ ան
եւ քննական
ո ւս ո լմն ա ս ի բ ո ւ–
թեանց
լիակատար
յօրինման։
Բայց
ան
Հնբ–
լիր ո ւած»
մարդ
էր գերաղանցասլէս
,
Հծառա–
յելու»
Հրայ բքէն
բոն
ո ւած
՚
ան կբ
զգաբ
որ
նախապատրաստական
գժուար
եւ
անՀրաժեշտ
գործ
մր
կ՛՛՛բ կատարելու
,
եւ այգ
գործին
միշտ
առաջնութիւն
տուած
է
իր
անձնական
երկերուն
վրայ
։
Այդ
բոլորր
մ իա սին
էի"
՛
ԼԷ"
իրագործել
ան Հնար էր, քննական
մեծ աշխա­
տս ւթիւննեբբ
ել
գեզ արուեստական
երկերու
յօրինռւմր
կր պաՀանջեն
որ
Հեղին ակր
ամ­
բողջապէս
անոնց
նուիրուի
։
կոմիտաս
,
իր
բաբդ
ու բազմադիմի
դո րծո
լնէ ո ւթեան
մկջ,
չէր
կբեար
այդպիսի
ծանր
ա շ իւաաան
ր
՚
հ
1
>լաւ
աալ
այն բոլոր ժամանակ/,
որ Հարկաւոր
կր եւ
ինքնամփոփումն
ալ որ
անՀրաժեշտ
էր
տ
Պա­
տերազմէն
քիչ աոաԼ, ան կր ձգտէր
նաեւ
Պո­
լիս
Հայ երաժշտանոց
մր Հիմնել,
Հանրօգուտ
Fonds A.R.A.M