ԱՆԱՀԻՏ
85
են եւ նոյն իսկ աքսորուած,
այնսլիսի
յա՛ն,
ցանքներու
Համար,
որոնք
այսօր
սովորա­
կանն եւ աննշան
գէսլքերու
կարգ ան­
ցած են։
Այո տեսակ
մթն ոլորւո ի
մ՝ ԷՀ
ապրող
մարգոցմ՚է՝
ւՐաքի աւլաւո
արաս/գրութիւն
կարելի չէր սպասել։
Արղէն,
գրական
կեանք գրեթէ
գոյութիւն
չունէր այգ մի–
Հ^ռցներուն
Պոլսոյ
մ է Հ ։
՛
հրի չ շարժել գիտ–
ցող մարգիկ
«
տիրացուներ))
եւ եկեղե.
ցականն եր— մ՛եծ մասաժ՝ր՝
կրօնական
ձե–
ռագիրներ,
երազաՀաններ
եւայլէւ
րնգօրի .
նակելով կր
բաւականանային։
Բա յց ժէ՛ ՚է
ա
1՚
ԷԼ
՚"
յ
ս
կարգուսարքը
բոլորովին
ւիոիյեց։
հ)ոլսեբնակ
Հա
յերր
տնտեսական
կացութիւննին
բաւակսէն
շըտ–
կած
ր լ լալով,
իրենցժ՚Է
մաս մը շուտով
բիւզանգական
շռա
յլ եւ ց ով։
կեանքին
վարժուեցաւ։
Ա՚անաւանգ
ՏՀսււլայեցի վա.
՜
ճառականներր,
որոնց մասին
Գրիգոր Ղ՝ա–
րանաղցին
իր ժ աւ1՛ան ա կա գրութեան
մ ԷՀ
եւելօք աննպաստ տեղեկութիւներ
տուածէ։
Այս
Տէուղա յեցի
վաճառականները,
//-
րոնք պարսկահպատակ
Հայեր
էին,
մ՛ա–
սամբ
Հաւատքնին
ուրացան ու տիրող
տարրին Հետ ձուլուելով
առեւտուրի
ատակ
արիւէւ մը ներւՐուծեցին
անոր
երա/լներուն
մ ԷՀ։
Անացածներր՝
պարսկա-թ-րքական
պատերազմներու
Հետեւանքով
կտժ՚աց կա­
մաց
Հեռացան
Պոլոէն,
ասանց
արմ ատ
բռնելու,
իրենց
Հեսւեւեցան
կաֆայեցի,
Ագուլեցի,
ՆախիՀեւանցի
Հարուստ
Հայերը
ու ասոնց տեղ երեւան
եկաւ
ուրիշ նոր
գասակարգ
մը, այն է Ակնցի, Բենկցի
(
Բին–
կեանցի),
Ապուչեխցի
սեղանաւոր և վաճա­
ռական
սերունգը։
Այ
ս
սեղանաւորները,
Տէրութեան
աւագանիին,
եպարքոսն
երու1ւ,
փաշաներուէւ,
վալիներուէւ
գործառնու–
թիւններուն
րնկերակցելով,
անոնց
խիստ
ազգեցիկ
պաշտպանուիժիւ1ւր
միշտ
վայե.
լեցին։
Օրուան
Պատրիարքր
ձեռքերնուն
մէՀ խաղալիկ
գարձնելով,
որոշ
բացաոոլ–
թիւններէ զատ, բացէ ի բաց խէնէշ եւ
շուտ յա
կեանքի մը
ՀեշտուիՒիւններուն
անձնատուր
եղան
առանց ո եւ է
մէկէ
վախնալու։
ԱՀաւասիկ այս շրջանէն կը սկսի ծա­
գումը
աշխարՀաբարին
քովն ի վեր
բուս,
նող «գրական
գռեՀիկ
սեռին)) որ տակաւ
վ տյրաՀաՀ,
անուանարկիչ
եւ
ՀայՀոյող
գրականութ՜եան
մը փոխսւկերպեցաւ
(184:0
—1866),
աստիճանաբար
անկումի
ՀրՀանը
բոլորելու
եւ յետոյ
անՀետանալ
ու Հա–
մար(1)
(1865—1880)։
Արգէն իսկ Ժէ՛ գարուէէ կէսէն
ասգին
(1661—1685)
«
գռեՀիկ
գրականութեան))
նմ ոյշներուն
տեղ տեղ կը
Հանգիպինք։
Այսպէս
իրեմիա
Ձէլէպի
՚
Բէօմիւրճեան
(1635—1695)
իր «Ատամպօլոյ
Պատմու.
թեան» մէՀ զետեղած է այսօրինակ պատ–
մուածք
մը «Գիպմուէւք
Հրէից
Հարսին որ
գնացեալ
ի մանարան
իւնգրել
ղկաթնւ եւ
զկոգի եւ որսլէս
լինելն
նորա»
վերնագրին
տակ, որուն տեղ յարգելի
Տօքթ՜էօր
Վ. 3–
Թորգոմեան
ուրիշ մը գտած է
ձեռագրին
^ԷՀ
«
Այլ
իՅ" բան Հրէի
կնոչն
քէրայի»
մակագրով։
Այո Հատուածր
բանասէր
բժ՜իշկր
գուրս ձգած է իր
երկասիրութ՜ե–
նէն Հետեւեալր
ծանօթ՜ագրելով.
«
Հատորիս
ոկիզբր
զետեղուած
բովան–
գակութեանց
ընգՀանոլր
գլուխին
մ ԷՀ
(
ԷՀ 2) այս վեցերորգ
գլուխին
Համար
գրուած է իժէ կր սլարուէւակէ
«
Դիպմունք
Հրէից
Հարսին, որ գնացեալ ի մանտրաէւ
խնգրել
զկաթն)>
եւայլն. սակա
յն Հոս ա յս
գլուխին
վրայ այգպիսի բան չէ նշանակ,
ուած, ոչ ալ գլուխին
բովանգակ
պարու­
նակութեան ր մ ԷՀ կր գտնուի ա յն։ Գ\ատ–
մուիՒեան
ձեռագիր
Հատորին մէկ
ուրիշ
տեղր կայ
«
Այլ իմն բան Հրէի
կնոՀն քէ­
րայի» վերնագրով
մ՛աս մը զոր կ՚երեւի
թ՜է
ընգօրինակող
ր գիտմ՚ամբ
գուրս Հանած է
գլուխին
մէՀէն,
որովՀետեւ
խիստ անաատ–
(1) «
Հնասեր» կր սխալի, այդ սեռր, ետ–
քեն, Սեր մամուլին մեկ մասին մեջ արձակով (ել
ի՜նչ արձակով) վերանորոդուած ե, եւ ցարդ կր
շարունակուի։
(
Ծ. Խ.)
Fonds A.R.A.M