Անդրանիկ իսկապէս գիտէր տեսնել, ինչպէս իր
զի
սա
կիցր
%
Մուր ատ պատասխանած՛ էր Ա* Ահարոնեանի Հարցումին։ Ան գիտէր
տեսնել աւելի՛ Հ եռուն, Գ
ա
Լիքր> վերքր՛: Այգ բացառիկ պաՀերր իր
տրամաբանելու
կարողութեանը կու տային «մարգարէական
Հասո–
ղութիւն մը, բառին թանձրացեալ
իմաստովը՝)**։
Օսմանեան Սահմանադրութեան
Հռչակում էն ետք, Հ • 8 • Ղ՝աշ–
նակցութիւնը
իր Արեւմտեան
Պիւրոն ժընեւէն
Պոլիս փոխագրեց եւ
Անդրանիկին
լուր զրկեց թէ Կարմիր Սուլթանը գահընկեց եղած է
եւ անոր տեղը ազատարար ընկերներ թալէաթ եւ էն վէր փաշաները
գրաւած են։ Անոնք
1
լ աւելցնէին, թէ այսուհետեւ
եղբայրութիւն եւ
հաւասարութիւն պիտի տիր էր ամբողջ թրքական կայսրութեան
մէջ,
թէ հայերը պաշտօններ պիտի ստանձնեն կառավարութեան
մէջ, եւ
թէ լաւագոյն պաշտօն մըն ալ խոստացուած է իրեն՝
Անդրանիկին,
«
իբրեւ մեր լաւագոյն
ընկերը)**
։
Անդրանիկ պատասխանեց թէ ինք ոչ Սուլթանի եւ ոչ ալ ընկեր–
ներ թալէաթ–Անվէրներու
հետ կարող է եղբայրանալ,
աւելցնելով՝
«՚
հուք դաց էք եւ վայելեց էք անոնց հետ* ես թուրքը լաւ կը ճան չ–
նամ* զգոյշ ձեր այդ նորագոյն
ընկերներէն* շատ չանցած
անոնք
ձեր գլուխն ալ պիտի ունեն, ձեր ժողովուրդի՛ն
ալ»**։
Այսպէ՛ս էր Անդրանիկի մարգարէական
նախագիտութիւնը գա­
լիք դէպքերու նկատմամբ* արիւնարբու բռնակալ
Սուլթան Ապտիւլ
Համիտ Բ*–ը գահընկեց
ընող «Երիտասա՛րդ»,
«
եւրոպականացա՛ծ»
թուրքերուն
նոյնիսկ չէր վստահած, որովհետեւ
իրեն յատուկ
ներ–
գիտակցութեամբ,
նախազգացումը
ունեցած էր թէ անոնք կը կեղ­
ծէին իրենց «ազատութիւն,
եղբայրութիւն,
հաւասարութիւն»
լո­
զունգներուն
մէջ եւ թէ
ճ
ո
* ֊
չ կամ կանուխ փորձանք պիտի դառ­
նային Հայոց գլխուն
։
Սահմանադրութեան
հռչակման
առածին
օրերուն,
Խաչատուր
Մալումեան (էտուըրտ
Ակն ունի) , Ռուբէն
Զար գարե ան եւ Վահագն
Պուլկար իա անցան մեծ աւետիսը հաղորդելու համար
Անդրանիկին։
Անդրանիկ
անոնց ըսաւ թէ՝ Երիտ—թո ւրք եր ու շեփորած հմա­
յիչ կարգախօսները թակարդ
մըն են զիրենք մէքր ձգելու համար, եւ
խնդրեց որ Պոլիս չերթան,
բայց մտիկ
չըրի"
ո ւ
վերադարձանX
44
Նոյն, (Տես «կաթեր» Շաբաթաթերթ, Լոս Անճելըս, Ցուն* 3,
1981, # 3 ) ։
46
Տեղակալ Մ* Աւեաեան,
Հայ Ազատագրական Ազգային Ցիսնամեայ (1870–
1920)
Ցուշամատհան եւ Զօր. Անդրանիկ,
էջ 135։
46
Նոյն, էջ 136։
- 249 -
Fonds A.R.A.M