մասին
Աերօ Խան զա դե ան ի գրախօսականէն
,
իր Լա Հ եկան ո ւթեան
Տամար • -
«
Ր
Ռ
նչ է մատուցում
մեզ Կիրակոսեանր,
-
Հարց կու. տայ Սերօ
\\)
ան զա դե ան \ Նախ այն, որ ԺԹ գարի վերջերի
Հայ ազգա
յ ի ն ֊ ազա­
տագրական
յեղափոխական
պայքարը
բնական ու ժողովրդական
էր,
Հայ մարդու, պայքարը
սուլթանիզմի
դէս*՝ իր ազգային
գոյութիւնը
պա Հ ելու ուխտով։
Ապա
1
որ Արեւմուտքը
միայն վնաս է պա աճառել
Հայ ազգային
դատին, Արեւմտուտքը
եղել է Հայաստանի
Արեւելեան
Նտ Հան գներ ի կործ՛անման
պատճառը
%
թուրք
կայսերապաշտն
եր
ու
Հետ
Հ
ամ ա գործակս արար
:
Ապա
ճ
մհրժհլ դիւանագիտական խողովակներով ազգի հաւքար
փրկութիւն որոնելը։ Փրկութեան գրաւականը համազգային գին–
ւած պայքարի մէջ է
(
ընդգծումները
մեզմէ, Ա* Զ * ) ։
Կիրակոսեանը
մեր ժում է որոշ Հայ գործիչների
այն գաղափար ր
%
թէ ազգը
լուսա­
ւորելու
ճան ապար Հով
կարելի է փրկել։
9*»
Արուանձտեանցը
գրում
է*" «Եւրոպական
իրաւագիտութիւնը
կը պատուի նախ զէնքր ի ձե­
ռին
ունեցողը,
ապա լուսաւորեալր*
• •»:
Այս մարտական
բանաձե–
ւումից են ծագել
Անդրանիկ
զօր ա վար ր, Հայ
ֆիգայական—Հայ–
դո լկային
շարժումները։
ՏԼոն Կիրակոսեանը
վճռական
օր էն
ֆնչում
է ժամանակի
որոշ Հայ գործիչների
այն մտայն
ութիւն
ր, թէ «դիւա­
նագիտական
ճամբաներն
աւելի օգտակար են մեզ Համար»։
Միթէ**
դիւանագիտական
չէր
եր լինի կոնկրես
տանող ճանապարՀը
։
Յա–
կոր Պարոն եանր
Բեռլինի
կոնկրես ի տխրա Հռչակ
61—
րգ
յօդուածի
մասին
գրել է այսպէս*– «• • *Առաֆ գաւառներուն
մէֆ եթէ տարին
Հարիւր
Հոգի կըսպաննէին,
այսօր Հազար կըսպաննուին* • •»: ԱՀա
դիւանագիտական
ճան ապար Հի
Հօգուտը»։
Ջոն Կիրակոսեանը
Հերքում է մի այլ վնասակար
«
տեսութիւն»*,
այն*, որ Արեւմտ
•
Հայաստանի
կործանման
պատճառը
,
իբր թէ Հայ
յեղափոխական
շարժման
Հետեւանք
էր։ Յայտնի է, որ
Հայաստանը
կործանելու
ծրագիր
թուրքերը
ունէին
դեռեւս
՚
հաւիթ—ոէկի
կռիւ–
ներից առա Ջ • • • »
1 0 3
:
1895–/՛
Ա այի սեան
բարենորոգումներու
ծրագիրը
ստորագրող
երեք պետ ո ւթի ւնն երր
(
Անգլիա
^ Ֆրան սա եւ Ռուս իա)
իրենց խա­
բուսիկ խոստումներով
ան ուղղակի
օր էն քաջալերած
էին Հայ երիտա­
սարդութիւնը
,
որ բողոքի
խաղաղ
ցոյցերու
նախաձեռնարկ
ըլլայ :
Նոյնիսկ
Պատրիարք
Աշըգեանին
յաֆորդող
Մաթէոս
Րզմիրլեան
Սրբազանը, իր ուխտի
ճառին
մէֆ,
1894
Դեկտեմբերին,
Հրապարա–
108
Պատմութեան Դասերը,
«
Հայրենիք»
Օրաթերթ. Օգոստ.
30, 1980,
Է1
7
(
Տես, «Գրական Թերթ», Յունիս
27, 1980)։
- 111 -
Fonds A.R.A.M