թե ան եւ քիչ յետոյ՝
Համ աթ ուրանա կանո ւթեա7ւ վրայ։
80-
ակա.ն
թ ո լ ե ր ի ց սկսած այս երկ ու ազ գ ա յին շ ա րժո ւմնե րը իր ենց ներհակ
նպատակներով կ ան գ նում են դ է մ դ իմա ց :
Բայց մեր գՆաՆ Հայոց
ընկերայ
ին—քա գա քա կան
Հոսանքը
մէկն
էր
միայն
Հայութեան
մէէ\ եղաններից։
Հայութեան
լաւագոյն
ներկայացուցիչները
Հաւատում
էին , որ Բեր լինի Վե Հ ա ժո ղո վի
ՀՌ֊րգ
յօդուած
ը գէթ նուազագոյն
չափով կը նսլաստէ
Հայ
ժողո–
վըԼ՚ւէի
ֆիզիքական
գոյութեան
աաաՀովութեան
եւ
մշակութա­
յին—տնտեսական
վերականգման
:
ճիշդ է , Հայերը
չստացան
վար­
չական
ինքնավարոլթիլն
,
սակայն
,
նրանք
յոյս
շէին
կորցրել
մօ­
տաւոր
ապագայում
ձեոք
բերելու։
«
Իսկ
ինք նա վ ա ր ո ւթիւնը
այսպ է ս թ է այնպ է ս , վ ազ թ է ո ւ շ , եւրոպական դիւանա գիտ ու­
թե ա ն ազգ ե ց ո ւթե ան տակ, թ է Վ եհափառ Ս ո ւլթանի
շնորհիւ,
կամ
թ է , վերջապէս, արեան գնո վ ՝ կր ստանանք, անպատճառ, կը
Ստանանք»,
մարգարէ
ան ում էր նոյն Տովսէփ Տ է
ր—Մովսիսեանը։
Հենց այդ «արեան
գնով»
ազատութիւնը
ձեոք
բերելու մա­
սին էին քարոզում
19–/"/–
դարի երկրորդ
կիսի ամենէն
ինքնատիպ
եւ ազդեցիկ
երկու
դէմքերը
Խրիմեան Հ ա յր ի կ ե ւ Ր ա ֆ ֆի
։
Մ ենք
տեսանք արդէն
նրանց պարզահ՝
նուազագոյն
ծրագիրը
Հայութեան
ազատագրութեան
Համար
,
որ ոչ այլ ինչ էր, եթէ ոչ
Հայութեան
պաՀպանութիւն
ը, կեանքի ու գոյքի
ապահովութիւնը
ել մշակու­
թային
անկաշկանդ
զարգացումը
Օսմանեան
կայսրութեան
սահ­
մաններում : Սակայն
,
Բերլինի
Վեհաժողովի
մէէ\ կրած՛ պար–
տոլթիլնը
Հարկադրում
էր նրանց
նոր ուգիներ
որոնել
Հայաստա­
նի եւ Հայ ժողովրդի
ազատութեան
Համար : Եւ այդ
ոլորները
չէիս տեղաւո
բլում
Օսմանեան
կայսրութեան
մէչՀ՛
Հայկական
Հարցի
լուծումը
այժմ
նրանք
որոնում են կա
յս րոլթիլնից
դուրս։
Նրանք գէմ չեն Ա րուանձտեանի
,
Վարժապետեանի
,
Տ • Տ է ր—Մ ով–
սիսեանի
աղգաՀաւաքման
գործ՜ին ու մշակութային
աշխատան­
քի" • ընդհակառակը,
քյ րիմեանը
ինքը աոաչդն
մեծ՜ սահ վ ի ր անե­
րիս էր
ա
յ դ ուղղութեամբ
,
իսկ Րաֆֆիի
Հերոսները
մէկ—մէկ վե­
րածնիչներ
են, Հոգեկան
յեղաշր2ման
քարոզիչներ
եւ
մչակոլթա–
—
տնտեսական
լաւագոյն ապագա
յ ալետոգ
մարգարէներ
:
Հար­
ցը, սակայն
,
այն է, թէ նրանց գործի
մէշ\ խաղաղ
մշակութային
աշխատանքը
միայն
նախապատրաստութիւն
է գալիք
մեծ՜
յեղա­
փոխութեան
Համար։
Րաֆֆին
եւ Խրիմեանը
երկու
Հակադիր
աչխարՀաՀայեցոզոլթեան
տէր մարդիկ
էին, բայց
Հայկական
Հարցի
7
կտտմամբ
նրանք, ի վերիոյ,
մշակեցին
ընգՀանուր
տե­
սակէտ՝
Հ ա յ ո ց Հա րցը քաղաքական հարց է ե ւ պէ տք է լ ո ւ ծ ո ւ ի
մի ա յն ազ գ ա յին - ք աղաք ական յեզա վ ա ի տ ւթհ ա մբ :
60
Fonds A.R.A.M