կ րթ ո ւթ ե ա ն ո ւղիի վ ր այ , ա յ ն ժամանակից, երր նա սկսել է ո ւ ­
նենալ իր պ ա տ մո ւթիւնը , մ ե նք տ ե սնում ենք ամէն տեղ ե ւ ամէն
ժամանակ իշխողներ ո ւ տ անջ ո ւ ոզնե ր : Տաոապեալների լաց ո ւ
կ ո ծի , աշխաաաւոբների ծանր տնքոցի հետ միասին ամէն տ եղից
մ ե ր ականջին են հասնում ձրիակեր իշխողների ցնծական աղա­
ղա կ նե րը : Այսպէս է եղել անց ե ալում, այս պ է ս է ա յ ժ մ , սակայն
այդ պ է ս չ ի լինի ա պ ա գ այում,–- մ ե նք հաւա տ ացած ենք դրա­
նո ւմ » :
Շարունակութեան
մէջ «ա շ ի ատ անք» է յարաճուն
յաղթանա­
կի մասին
խօսելով՝
՛
Ծրագիրը վառ Հաւատքով
եզրափակում
է.
«
Ե ւ ան
(
կեղեքուող
տարր ո)
կը հասնի կատարեալ յ ա ղ թ ո ւ ­
թե ա ն , երբ կը վերանան ամէն տեսակ դասակարգեր, ե րբ աշխա­
տանքի միջոցները ե ւ ա ր դ իւնքը կը դ աոնան աշխատաւորի կա­
տարեալ ս եփ ա կ անութիւն, ե րբ մարդ կ անց կ ա ռ ա վ արութե ան կը
փոխարինէ իրերի կ ա ռ ա վ ա ր ո ւթիւնը » * ) :
ինչպէս
տեսնում էք, մեր անդրանիկ
դաւանագրի
Համար
պատմութիւնը
այլ բան չէ՝ քան
դասակարգ երի
պայքար
.
ուրիշ՝
դ ասա կ արգ այինից
տարրեր
պայքարներ
շկան • մեր
ղալա–
նադիրը
մարդկային
պատմութեան
երկարաձիգ
ճանապարՀին
լսում
Է մ իա
յն
«
աշխատաւորի ծանր տնքոց »շ ,
նա ա յլ
Հտնքոց»
չի լսում*
որովՀետեւ
մեր դաւանագիրը
մարդկային
պատմու­
թեան
մեք միայն
«
աշխա տ աւոր»ներ
ու
«
կ եղե ք ոզ » ն ե ր
Է տես­
նում , նա այդ պատմո ւթեան
մէջ
ա գ գ եր
ու
հ ա յր ե նիքն ե ր , ազգա­
յ ի ն
ու
հայրենական
պայքարներ
շի տեսնում եւ
ազգ երի
ու
հայր ենիքնե րի
«
տնքոց»ը
չի լսում
։
Մեր խօսքը
Հայա ս տ անի
ու
Հ ա յ ո ւ թ ե ա ն
մասին չէ. սա
մաս­
նակի
խնդիր
է. մեր խօսքը մեր դաւանագրի
ընդհանուր տեսու­
թե ա ն
մասին է, այն մասին, թէ նա ինչպէս է տեսնում
րնդՀան–
րապէս
մա ր դ կ ային պ ա տ մո ւթիւնը,
նրա դարաւոր
քաղաքակըր–
թական
ընթացքը
:
Պատկերը
աւելի
մխիթարական
չէ մեր երկրորդ
գաւանագը–
րում՝
«
Նախա գիծ » ^
մէի
՛
Նաեւ այստեղ,
պատմա—փիլիսոփայօրէն
մարդկային
քաղա—
քակրթութեան
ընթացքը
դիտելով, մերնոր դաւանագիրը
վե–
րըստին
միայն
դ ասա կ արգ ային
պայքարներ
է նշմարում
Հ
Մի տեղ միայն
«
ագգ»ի ել ՀՀայրենիքֆի
մասին
խօսելով՝
«
Նախագիծ»^,
յա յանում է .
«
Միապետական ֆ է ո դ ա լիզմն ընկաւ, բ ա յ ց նրա տեղ բ ա րձ­
րացաւ մի այլ դասակարգ, փոդա տ էբ դասակարգը
թք | իՐ –
* ) «
Ծ Ր ԱԳԻՐ » , 1894, էջ 1 - 2 ։
206
Fonds A.R.A.M