«
թո ւ լզա րն ե րը ապստամբուել են 1828, 1837, 1841, 1862,
1867, 1868, 1872
հ ւ 1876 թոլերին. ո ւ ր ե մն , շ ա րժո ւմը տեւել է
50
տարի, ունենալով 44 տ արուայ ընթ ա ց ք ո ւ մ անընդհատ անա–
ջ ո զ ո լ թ ի ւ ն ։ Յ ո յն ե ր ը ապստամբուել են 1770, 1798, 1801, 1812,
1820-29
թ ո ւ ե րին – ազա տ ո ւթիւն գտան 1829-1830 թ ո ւ ի ն , ա յ –
սիք նն՝ 60 տ արուց յ ե տ ո յ , շատ անգ ամ տ եղի տ ալով զարհուրելի
կ ո տ որա ծների ե ւ ամբողջ Պհլոպոնէսի ո ւ Մո ր է ա յի կատարեալ
ա ւերման • • • : Ա յս օ բ ո ւ ա յ Ազատ Կրէտէն, որ իր կ ո ի ւը սկսեց դեո,
Յունաստանի հե տ միասին, ապստամբուել է ա ւ ելի քան տասն ան­
գ ամ՝ պաշտպանելով իր դա տը ամբողջ 128 տարի : Սերբերը կըււ–
ուել են 40 տ աբու չափ ե ւ նախ քան ազա տ ուելը՝ պ ա բ տ ո ւթիւննե բ
են կրել շատ ա ն գ ա մ։ Ռումանական շ ա րժո ւմը , նոյնպ է ս ա րիւ ­
նով ներկ ուա ծ , տեւել է ոչ պակաս 100 տարուց : իոսնիա ե ւ Հ ե ր –
ցո գ ո վինա կոուել են 1630 թ ռ ւ ի ց մին չ ե ւ 1870-ը • Իրլանդիան 600
տարի է չ է ըն կ ս ւ ո ւմ իր ազա տ ութե ան տենչանքների մ է ջ ՝ չնա­
յ ա ծ իր միլիոնաւոր զո հ ե ր ին : Դ ե ռ երէ կ մարտնչող, հերոսական
կուրան միմի ա յն մե ր դ ա ր ո ւմ երեք խոշոր ա պս տ ամբութիւններ
է ո ւն ե ց ե լ ՝ միմի ա յն վերջին ա պս տ ամբութե ան ժամանակ 200
հազար զոհ տ ա լո վ ։ Իտալական յ ե ղ ա փ ո խ ո ւթի ւ նը 60 տ աբի պա­
հանջեց յաղթ ա ն ա կ ը տանելու համա ր » * ) :
Պարզ չէ"՝ միթէ,
թէ
«
ազատ Հայաս տ ան» ^
առաքեալը
ի՛նչ–
պէս էր Հասկանում
«
վ ի ր ա բ ո ւ ժ ո ւ թի ւ ն » ^
եւ ի՛նչ էր
պատկերացը–
նում իրեն՝
«
ա ջ ողո լթե ա ն օր»
ասելով. ..
Վ^առ
երազները
փոթորկում
էին իր Հոգին
շատ
աւելի
իւո—
բերից։
կախարգը
Հայ Ազատագրական
վարժման
ոչ միայն
Տաճկա–
Հայաստանի
անկախութիւնն
էր տենչում
,
այլ եւ երազում
էր
ամբողջ ա ց ա ծ
ազատ ու անկախ - տեսնել
Հայ Հողը :
Իր Հրեղէն
գրէով պատգամում
էր նա՛
«
Պ ա տ ռ ե՚լ է հարկաւոր քարտէսների վ բ ա յ ա յս կ ամ ա յն ա–
ւազակապետի կ ամքո վ գ ծ ո ւ ա ծ սահմանները, ջնջե՛լ է հարկաւոր
ա յն աշխարհագրական ներկերը, որոնք մ եզ բ աժա նո ւմ են իրա­
րից ե ւ որոնք առհասարակ մշտական չ են, իսկ ե ր բ եմն շատ կար­
ճատեւ են լ ի ն ո ւ մ ։ Ո՛չ մի բ ռ ն ո ւ թ ի ւ ն , ո՛չ մի հալածանք, ո՛չ մի
սահման չ է կարող բաժանել մի ժողո վ ո ւր դ , ե թ է նա, տ ո գ որուա ծ
ընդհանուր շահերի գ իտ ա կ ցութե ամբ, ունի նաեւ կ ռ ո ւ ե լ ո ւ ան­
սասան ՎՃՌՈՂԱԿԱ՚ՆՈԻԹԻԻ՜Ն ե ւ կապուած, ՄԻԱՑԱ Ծ է դ արհ–
* )
Անդ, է ջ 6 6 - 6 7 ։
191
Fonds A.R.A.M