ծ ադե
լ են Հա յաս
տա
ի Հողէ վրայ, տեղական
ու պատմական
Հան­
դամ անքների
ազդեց ո ւթե ան տակ
,
լայնացնե
լ այդ
Հիմնարկու^,
թիւնների
սաՀմանը
ղի
լ
ղի" \ լ^
ա
գէ"
"
կոած
մինչեւ գաւառը
,
մին՛­
չեւ
ամ բողք
տէրութիւնը
եւ ա յսպիսով
միանգամայն
ապա
Հովել
Համայնքի
ամէն
մի անգամին բնութեան
եւ ընթացիկ
կեանքի
պա–
տաՀական
Հարուածներից»
։
Եթէ
Համ եմ ատելու
լինենք ա յս յօդուածս
ւմ
արծարծուած
մտքերն
ու գործնական
առաքագրութէւններ
լա Գա շնա կո
ութեան
առա քէն ծրագրի
Հետ , պիտի տեսնենք
,
որ ծրագրի
գրեթէ
րոլոր
Հիմնական
սկզբունքներն
ու կէտերը
ներկայացուած
են
այստեղ։
Ե*– զարմանալի
է լ չէ ֊բնաւ,
որովՀետեւ
միեւնոյն
մարդիկ են եղել
եւ ծրագրի
գլխաւոր
Հեղինակները
:
«
Գբ
0
չա1թ
–
է
թ ի լ
5
եւ&֊ում
(1893
Նոյեմբեր,
1894
Յունուար)
ՀԼալա
րեանը եւ րիստափո
րը
Հբա տա ր ակում են «Այր ու Բեն»
վերնագրով
երկու
իյմրագրական
յօդուածներ
,
որոնց մէք սկսում
են Լրայց չեն վերկացնում՛)
պարզել «Հասարակական
խնդիրների»
այր
ու
բենը, որով, դմբա խտաբար,
մեզանում քիչ են Հետաքրր—
քր
ւո
ւմ ։ «Այո , յեղափոխական
այբուբենը
գտնուած
,
ըն գուն
ուած
չէ մեր
զանազան
գործիչների
կողմից»
,
որոնք կարծում
են , թէ
«
Հայը եւ Հայաստանը
մի բա ց
ալլո
ւթի
լ են, որ գուբս
պիտի Հա–
մարուին
Համամարդկային
ընգՀանուր
օրէնքներէ
ազգեցութիւ–
նից : Հայ—յեղափոխականը
չի ուղում
որեւէ
առընչութիւն
ունե­
նալ մարդկային
պատմութեան
Հետ»
։
ձՈրո^նք են Հասարակական
այբուբենի
տարրերը։
Առաքին տառը
ազա տ ո ւթիւնն
է, «Հայ
մոզով ուրդը
ազատու~
թիւն
է ուղում,
այս ամենքի
Համար
պարզ է* եւ այս
խօսքը
միակ տառն է,
լքիակ
այբն,
է ՛ յ
ո րի անՀ րամե շտութիւնն
բնգՀա–
նուրի
կողմից
ըե դո լնուած պէտք է
Համարել»։
«
Բայց
ի
Բ
նչ է նշանակում
ազատութիւն.
ի՚°նչ է
Հասկանում
մեր մոողվուրդը
ազա տ ո ւթիւն
բառը արտասանելիս
։
«
Շատերը
կասեն,
քաղաքական ազա տ ո ւթիւն, տ զզ ա յին ան­
կ ա խ ո ւթիւն , հայկական կ ա ռ ա վ ա րո ւթիւն տաճկականի տ ե ղ » ։
Աակայն, ա յս պայմանը
«
բո վան գա կո**ւմ է արդեօք իր մէք
մ՜ողովրդի
բոլոր
իղձերը,
գաղափարները,
նրա բոլոր
պաՀան
ք–
ներն
ազատ
դբութիւնից
։
Ազա տ ութե ան
ձգտելով
արդեօք մեր
մողովուրգն
ուզում է միմիայն
իր ազգային
ինքնասիրութեա^նը
բաւականութիւն
տալ, թէ ա յգ դրութեան
Հետ, անշուշտ,
կա­
պում է
առհասարակ իր կ ե ց ո ւթե ան ընդհանուր բ ա ր ե փ ո խ ո ւթիւ ­
նը» :
Հարկաւ,
վերքինը,
«
Մենք
չենք
Հերքում առա քէն
մոտիւէ
նշանակութիւնը,
բայց Հակառակ
ենք այն Հայեացքներէն
,
որոնք
159
Fonds A.R.A.M