Որքան էլ գժւար լէ՝"էր կացութիւնը,
սովն ու Հիւանղոլթիւննեըը
չէին
այլեւս
Հ
ա
յ ժողովրդին
զբաղեցնող գլխաւոր
ցաւերը։ կառավարութեան առ–
լեւ կանզնած էին մի չարք պետական ու ազգային
լուրէ* խնդիրներ
,
որոնց մէէ*
առածին տեղը բոնում էին սահմանների ընդարձակման եւ ներգաղթի
Հարցե­
րը։ Հարցեր , որոնց վերաբերմամբ
Անդրկովկասի
անգլիական
Հրամանատա­
րութեան բռնած– վարանոտ կամ ան բարեացակամ
դիրքը արդար
դժգոհութիւն
էր պատճառում
Հայերին : Մարտ 20—ին Հայաստանի
կառավարութիւնը
զօր •
թ՚ոմսընին ներկայացրեց՝
մի ընդարձակ
յուշագիր
,
որով պահանջում էր ան­
յապաղ լուծել
՚
Լարաբազի
,
կարս ի ու Աարոլրի եւ ներգաղթի
խնդիրները
,
ինչպէս նաեւ պարենաւորմ՛ան
,
Հաղորդակցութեան
,
տնտեսական ու զինւո–
րական մի չարք
Հարցեր։
Ա՝ասնալորապէս
սուր վրդովում էր առաշՀ բերում անգլիացիների
գոր­
ծելակերպը
ՀՀանդեզոլր
՚
Լարաբաղի եւ կարսի Հարցերում : կարսը այդ ժա­
մանակ կառավարւում էր թիւրքերի
նշանակած տեղական
կառավարութեան՝
թուրայի ձեռքով, որը խիստ թշնամական էր տրամադրլած
դէպի
Հայերը եւ
աշխատում էր կարսում պաՀել
(
ծ՚իլրքիայի
տիրապետութիւնը
կամ , եթէ այդ
անՀնար է, ստեղծել կարսի
,
կաթումի ել Ախալցխայի
շրջաններից
առանձին
անկախ պետութիւն՝ Հարաւ—Արեւմտեան Անդրկովկաս
անունով։
Անգլիացիք
չէին ուղում գրգռել մաՀմետականներին եւ զանազան պատրւակներով ար–
Գ^լք էին լինում , որ Հայերը գրաւեն կարսը։ Հայաստանի
կառավարութեան
յամառ պնդումների վրա
, 1919
թ՛ յոլնլ. 8-ին, Արեւմտեան Անդրկ՛ բրիտա­
նական ուժերի Հրամանատար
զօր՛ Ֆորեստիէ—Ուօկերի ելՀայաստանի արտ՛
գործ, նախարար Ա , Տիգրանեանի
միչՀել կնքլեց կարսի մասին մի Համաձայ­
նութիւն, որով, մինչեւ Հաշտութեան
դաշնագրի
ստորագրումը,
կարսում
պիտի նշանակլէ ր անգլիական
ղին լոր ական
նաՀանղապետ
,
քաղաքա­
ցիական իշխանութիւնը
պիտի կազմլէր
Հայերից եւզինւորական
նահանգա–
պետէ ենթակայ՝ վարէր պիտի քաղաքի ունաՀանգի քաղաքացիական
գոր­
ծերը Հայկական
պաշտօնէութիւնը
պէտք է պատրաստ
լինէր
Ալեքսանղրա–
պոլում ել յունլ՛
12—
ին զինւ . նահանգապետի Հետ պիտի անցնէր կարս : Հա–
•՛
կձայնագրի մէչ
մանրամասն
նշանակլած
էին երկաթուղու եւ Հեռագրի ու
փոստի թուրքերից փոխանցելու աստիճաններն ու կառավարութեան
եզանա֊՛
՚
մինչեւ կարս բոլորովին
Հայ պաշտօնեաներ
,
կարսում՝ խառն, սահ–
անում թուրք—անգլիական՝
զինւ՛ նաՀանգապետի
Հսկողութեան
տակ։
Համա ձայնագրի 10րգ եւ 11րդ կէտերում ամփոփւած էր ոչ—Հայ տարրի
ց^լլ
58
* ՛
9
Ո ո է 6
> 125,000
Փ–
լռրի,
68,563
Փ–
րրինձ,
20,000
փ– կորեկ,
8,010
փ– հգիպտա–
շ
՚
սքաո
֊ ՚
7 3 8
վարսակ, 5,950,000 տուփ խտացւած կաթ–, 12,000
Փ՛
կակաօ, 44,000 ֆ–
գալու՛ս
Փ՛
4
ա
Ր™. . 1-500 փ– թ է յ ։ Համաձայն կնււ֊ած պայմանի, 1920 թ֊՚-ի սկգրի&
էւ
"•
Իպքա^սք ՚ ^ ՛ ^ Փ*
ալիւր։ Ամերիկայից ստացՆոդ ալիւրից 238,449 փութ ՈՆղարկՆհց
Վարձագին
^""ՐՐ ""ի մասն էլ գրաւեց վրաց կաոավարութիւնր, իրրեւ փոխադրութեան
243
Fonds A.R.A.M