Վերքապէս
,
թիւրք
զօրքը ունէր Հմուտ հրամանատարութիւն
ու մէկ կամք,
մինչգեռ
Կ ո վկաս ում տիրում էր րազմիշխանութիւն
կամ անիշխանութիւն եւ
չկար միացնող ու ղեկավարող
ուժեղ
ձեռք։
(
Ռազմաճակատի քարտէսը տես
էջ 94) «
Այս գրութեան
մէք, խախտելով
զինադադարի
պայմանները,
յունլա­
րի վերքերին
թիւրքերը
անցան յարձակման
էրզնկայի ճակատում
,
որը ունէր
աւելի քան
70
կիլոմետր
երկարութիւն
,
էրզրոլմից կտրւած էր մօտ
150
կի­
լոմետր
տարան՜
ո լ թեամր եւ բոն լա ծ էր հայկական
ցանցառ
զօրամասերով,
որոնք ստիպւած էին պաշտպանել նաեւ ճանապարհները
քիւրգ
հրոսախմբերի
յարձակումներից : Մեր զօրքերը
ցոյց տլին կատաղի
դիմադրութիւն
:
Միա­
ժամանակ
բարձր
հրամանատարութիւնը
բողոքեց
զինադադարի
խախտման
դէմ, բայց
Վեհիբ
փաշան պատասխանեց
,
թէ ինքը ստիպւած է առաք
չ
ա
ր–
ժւել
միայն մահմետականների
կեանքը հայերից պաշտ պան ելու
նպատակով։
ՀԼ՝Ա կարող եմ ձեզ վստահացնել
,
աւե լացնում էր նա, որ էրզնկայի
զինադա­
դարի
համաձայնութիւնը
ամբողքապէս
մնում է իր ոյժի մէք. իր արժէքը
կորցրել է միայն երկու կողմերը բաժանող
զիձ՜ը՛ ՐԲԲ
ռլ
Հետեւանք ռուս
զօր­
քեր ի Հեռացման՛» :
Թիւրքերի
կողմից ղործում էին 3§րղ
գիզ\իզի
ա
յի
մասերը
2
Հետե­
ւակ ղունդ,
2
Հարիւրեակ
Հեծելազօր ել
2
լեռնային
թնդանօթ՝
ունենալով
օգնական քրդական
Հրոսախմբեր : Այս ուժերի դէմ Հայերը
ունէին
Հազիւ.
1000
սւին ,
120
ձիաւոր եւ
6
թնդանօթ.
միւս ուժերը ստիպւած
էին
զբաղւել
թիկունքի եւ ճանապարհների
պաշտպանութեամբ
:
Մի քանի
օրւայ
յամառ
կռիլներից
յետոյ,
յունլ. Ջ\–ի երեկոյեան,
Հայկական
զօրքերը Հայ
ա
զգա­
բն ակութ ե ան Հետ պարպեցին
Երզնկան ել , անհնարին
դժւարոլթիլններով^
նահանքեցին
էրզրումի
ոլզղոլթեամբ
։
քՒիւրքերը
կրնկակոխ
Հետեւում
էին
նրանց ՚ քիւրգերը
յա րձա կլում էին աքից ու ձախից , եւ դժւարացնում
Հա յերի
նաՀանքը, որլՀ, աւելի շուտ, անընդհատ ճակատամարտների
մի շարք էր։ կւ
միայն գնղ.
Հասան
—
ֆա շա յեանի ուՄուրատի
քաքոլթեան
շնորհիւ
թշնամին
յաքողոլթիւն
չունեցաւ։
ճանապարհ
ին միացան եւ Մ ամա խաթուն ի եւ միւս
շրքանների Հայկական
կռւող
ուժերն ու գաղթականները։
կ լ այս բազմահա­
զար զանգլածը,
սարսափելի
ցրտի ու սառնամանիքի
մէք, ահագին
զոհեր
տալով, շարժւեց դէպի յետ։
Զ°րքի մօտ
40
<^,Հ»
եւ գաղթականների
կէսը
վը–
նասւեց ցրտից,
որի
ձեռքն էր սառել,
որի
ոտքը կամ մարմնի
ուրիշ անգա­
մը։ Սպանլածների ու վիրալորների
թիւը
Հաշլւում էր Հարիլրներով։
Հաս–
կրնա լի է, որ գազազած
բազմութիւնը,
իր Հերթին,
ինչով կարող էր
վնա­
սում էր ճանապարՀին պատահած մահմետականներէն։
է լ էրզնկայից
մինչեւ
էրզրում ո՛չ մի մահմետական
գիւղ կանգուն չմնաց,
այբլեցին ոլ
քար
ու
քանդ
եղան , բնակչոլթիւնը
փախաւ
կամ
կոտորւեց :
՛
Նոյն ձեւով նաՀանքը տեղի ունեցաւ, փետր. 3-ին , ել Բաբերգի
շըր–
քանից , Սեպուհի անմիքական ղեկավարութեան
տակ։
Հայերի
արած
փոխվրէժի
քայլերը
աւելի
ելս
գրգռեցին
թիւրքերին
,
եւ պատերազմը փաստօրէն ստացաւ
հա
յ–թիւրքական
կոտորածի
կերպա­
րանք։
Գերիներ
չէին առնլում. երկու, կողմն էլ իրենց ձեռքն ընկած
Հակա–
90
Fonds A.R.A.M