104
ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ
բա զմտ թ իւ այ
լ իշխաններ
և. ազդեցիկ
ւսնձնւսւռ
բութ
իւննե ր , որոնք
կը
ձգտէ ին րն ւէ Հանու բ տպստտմ՝բութեամբ
մ բ
()
սմ ան եան
պե ա ո ւ թ ե ան
տ ի–
րա պետ
ութ են էն ազատագրե
լ Հւս յ տ ս տ ան ի ե Վ^բաստան ի շբքաններ
ը։
Աղա ա աղ բա կան
այս մեծ
շարժման
սգին
Ա» կարապետի
վանա–
Հայրն
Էր– անշուշտ
յենարան
ունենա
լուէ Տ՛" րօն ի Հայ ժողուէուրգը։
Այո
գէ՚դքեբը,
որ
25
տարիներու
տեւողութիւն
մը ունեցան,
ազատագրա­
կան
զգացուողներու
ե
գիտակցութեան
ժառանգութիւն
մը կը
թ
ո
գէի
ս
Տա ր օն ի ժամանակակից
Հայութեան։
՝
Բաղաքական
անկախութեան
1
ւ
ա–
զատութեան
րմ բռնում ր կը ւէե րանո րոգուէ
ր , նոր ապրում
կր
գառնար
Ա֊ Հետագա
յ \Կրգ
գա
ր ուն՝՝ կրկի"
ոլ իա ի պոռթ կա բ
։
Պա "՛մա կան
այս դէպքեբր
գժբախտաբաբ
Հայոց
պատմութեան
մէք
լուսաբանուած
չեն,
նո յն իսկ անծանօթ
կր ձԴոսն ։ Այո վերքին
30
տարիներուն
է որ ուշագրութ
իւն ը գրաւեց
Տ՚՚վսէփ
էմինի
գիրքի"
թ՛որդ–
մանութիւնբ,
իոկ
Գիւտ
Ա. *Բ * Ազան ե անց ի Հրատարակած
Դիւ ան Հայոց
Պատմութեան
փաստաթուղթերը
եկան Հաստատե
լու կմ ին ի
պատմութիւնը,
ո բ շատեբու
կողմէ անստոյգ
Հեքիաթ
մր կբ
նկատսւէբ։
Տ՛" րօն ի արգի
ժամտնակներու
պա ամութ
եան
ցան ցե բ բ կ՛" բե լի է
գտնել
Տսվան
Եպիսկոպոսի
շարժման
պատմութեան
մէք։
՛
կոր Տ՚"Ր օն ո,
այս
ինքն
1800—1850՜
^
Տա
րօն ր իր ա զգա բնակչութեան
պատկերով
ե
իր
Հա ս ւս բ ա կա կան
կեանքս
վ՝
ծնունդն
էբ
1750 — 1800–
^
յ իսնամ եա
յ պատ–
մական
դէպքերու
ե քա զա քա կան
դա սաւո բութ
իւննեբու
։
Ի^նչ
էր ազատագրական
կե րպա բանքր
Տ՛" րօն ի աշխա
րՀ ին
1750
թուին։
Այդ
թուականներուն
Տ"* րօն ի աշխարՀը
բնակուած
էր
Հայերէ
ե ՝Բ իւբտե րէ ։ է, ատ
չնչին
փո քրամա
սն ութ իւն մ ը թ՝ու րքե րէն կբ
գըտ–
նուէր
Պիթլիո
քաղաքի
մէք։
ք*՚°նչպէս
եղած
էր որ զուտ
Հայաբնակ
Տ՛"֊
րօնր
՚
Բիւբտերով
լեցուած
էր։ Այդ
՛
որդէն
ուրիշ
պատմութիւն
մըն է,
որուն
ուսուսՂւաս
ի րութեան
պէտք
է ձեռնարկել
1400
թուականներէն
ե
մասն աւս րապէս
1515-4՛––՛
9
եր բ Օսմանեան
կա յսրութ
իւն ը Ա ուլթան
Ա ե–
լիմ Գ*ի
օրով
գրաւեց
ամբողք
Հայաստանը
ե ՀԼակբոշեան
լեռնաշղթան
դարձաւ
թ ու ր ք-պա
բ ս կական
սաՀմանա
գիծ
։
Համա
ււ աս ա կ ի ըսենք
որ
1515՜
ին Ա ուլթան
Աե լիմ
Գ .
գրաւելով
Հայաստանի
նաՀանգնե
ր ը ե Հոն գտնելով
քրտական
իշխանապետ
ութ
իւն–
ներ
^աշիրեթապետի,
սա իւղուեցաւ
գաշնագրութ
իւն մը
կնքել
՝
Բ իւ ր տե­
րս ւն Հետ , Պ իթ լիո ի մէք , քիւրտ
իա բիս ի ճարպ իկ
մ իքնռ
րգութեամբ
Ա. ճանչնալ
24
ք իւրտ
իշխանապետ
ութ իւննհ բ, որոնք
Օսմանեան
զեր–
իշխանութեան
տակ,
պիտի
պաՀէին
իրենց ֆէոտա լական
իրաւունքները
էւ պ իտ ի կա սա վ ա ր Էին ի բեն ց ձեռք ի տակ
գտնուած
գաւառներ
ր
։
ԱԼԱՏԻՆԻ ՏՈՒՆԸ
Տ ՚ ՚ ւ բ օ ն ն
ալ
։
ս յդպ իս ի
ֆէս տա լական
չբչ^ան
մը դարձաւ,
շրջապատուած
Վանի
ք
էբզբումի
Տերս իմի ե Տ իարպեքիբ
ի քրտական
իշխանա­
պետ
ութ իւննե
ր ով։
16
րգ
գարու
թ ու ր ք-պա
ր ո կական
պատերազմներու
բերումս
վ՝
Տ՚սբօնի
Հայ ազգաբնակչութ
իւնը
շատ
նօսբացաւ։
իսկ
17
ր գ
Fonds A.R.A.M