էր նոյնպէս
գրամով
եւ զէնքով
օգնել
Հայաստանի
ազատութեան
«
սուրբ
գործին»
:
Գ՛աղտնի
ընկե բութ իւննե բ կային
եւ ք-ադւում
ու Կ ո վկաս ի
ո
* ֊
ր ի շ Հայաշատ
վայրերում,
բայց յեղափոխական
խմորումների
կենտրոն
էին, մ ասնաւո րապէս
,
Թիֆլիոը^
Ա*ոսկուան
ու Պետեր–
բուրգբ
Հ *Լե ր քին երկու, քաղաքների
Հա յ ուսանողութիւն
բ կազ­
մում էր յեղափոխական
շարժման
թթխմորը՝
առաջինը
Համա–
մ աբգկա
յին—ըն կերվա
ր ա կան Հակումներով
,
Վերքփնը
զուտ
աղ–
գա
յին գետնի
վրա
յ ;
*/
~րիստափոբը
ե քԼաւարեանբ
իրենց
յոլշեբում^
)
պատմում
են
ք
որ աբգէն
$()–ական
թուականներ
ի առածին
տարիներին
$՝էֆէէ~
ւ՛ո ւ մ գո յո ւթ իւն
ունէին
գաղտնի
խմ րակներ
,
րա ղկա
ց ահ՜ գլխա—
ւո րա պկ ս թ րքաՀա
յ պանգուխտ
մշակներից
կամ դպրոցական
ա–
շակեբտնե րից , որոնք պաարաստւում
էին յեղափոխական
գոր–
ծոլնէութե
ան ՚. ՝ք–րիստափո
բը գրում
է*
« 8 3
թուականի
ամառը
Ք՝իֆլիսում
դո յութիւն
ունէ ր բաւական
ամ ուր եւ դո րծունեա
յ
մի խումբ ; ք-ացի երկսեռ
երիտասարդութեան
ինքնազաբդացման
խմբակների
ղեկավարութիւնից
,
ա յ դ խումբը
Հ րատա բակում
էր
խմորատիպ
թռուցիկ
թեր թե ր : է)ս յիշում
եմ մի Հարք
այդպիսի
թռուցիկներ
էյալբանղեանից
,
Գամ առ
՚
ք-աթիպայից
եւ
ք*
ա
ֆֆիից
առնուած– մա կադր ութ իւննե րով
«
Ամենայն
տեղ
մաՀը մի է» .
«
Աեր
Հայրենիք,
թշուառ
անտէր»
, «
Հիմի
0
է լ լռենք»,
«
Արդեօք
ղալո°ւ է մի օր, ժամանակ»
•
որոնց մէ^տաք
կերպով
արծարծ–
ւում էր թ րքաՀա յկական
Հարցը
եւ միութեան
կ
ո
է էր ա բւում :
Աարքւում
էին ժողովներ
,
որոնց մէ^, միացեալ
խմբակների
առ–
2
եւ,
կաբդացւում
էին մշակուած
շաբադրութիւններ
գերազան–
ցապէս
Հայ կեանքից
,
պատմութիւնից
եւ գործօն
Հետաքրքրու­
թիւն
ցոյց տալով գէպէ
թ րքաՀա յկական
Հարցը
ընկերներ
էր ու–
ւ՛ա բկում
քՒուրքիա
ուսումնասիրելու
երկիրն
ու
յեղափոխական
պրոպագանդը
%
«
Այո
1
Ա
մբից
ոմանք,
յաջորդ
տաբի
,
փոխադրուեցին
Մոսկուա
եւ մասնակցեցին
«
Հայրենասէբների
Միութիւն»
կազմակերպու­
թեան
(
որ Հիմնուե
լ էր
1882–/՚
^
ԹրքաՀայ
Գա տի արծարծման
եւ
պաշտպանութեան
Համ ար : կազմ ակեբ պո ւթե ան
անդամները
ա–
մենքը
Մ ո ս կո ւա
յի բարձրագոյն
դպրոցների
ո
ւ
ս ան ո զներ էին՝
ԼՈՈ—
գորուահ՜
Հայ Հայրենասիրական
եւ ռուս
արմատական—յեղափո­
խական
գաղափարներով։
«
Հ ա
յրենասէ
րների
Աի ո ւթ ի ւն
Հաս­
տատել
–
սռաէդն Հայկական
գաղտնի
տսլարանր,
ուր տալում
էին
* ) «
Վ աթս ու ֊նամհա կ » ժողո վ ա ծ ու , հրատ– Հ – 3– Դ– Ամեր՛
Կեդր • Կ ոմխոէի , 1950 , Պոսթ-ըն :
73
Fonds A.R.A.M