սահմանների
մէջ՛, թ՜ուրք
ներկայացուցիչները
յայտարարեցին
,
թէ իրենք
լաւ ուսումնասիրած՝ չեն խնդիրը, համապատասխան
լիազօրութիւն
չունեն
եւ, հետեւաբար
,
չեն կարող մասնակցել
հարցի
լուհ՜ման :
Յանձնախումբը,
իր
ամբողջութեան
մէջ, հաւանութիւն
տւեց հայկական
նախագծ՜ին , որը
յետոյ նախարարութեան
կողմից ընղունւեց
իբրեւ
հիմք կառավարական օ–
րինագձ-ի : Այս վերջինը ուղարկւեց
Թիֆլիս՝
Օղակոմին , որը, մի ամսւայ
ընթացքում,
իր կարծիքի հետ միասին պէտք է վերագարձնէր
նախարարու­
թեան : Օղակոմը նախագծի
քննութիւնը
յանձնեց
միջազգային
մի յանձնա–
խմբի , որը ունեցաւ երկար
խորհ րգա կց ոլթիլններ
,
բայց կարելի
չեղաւ
յանգել
ընղհանուր
եզրակացութեան
:
Աոանձին ազգերի
ներկայացուցիչների
գիրքը յանձնախմբում
լիովին երեւան բերեց քաղաքական
այն
ձգտումները,
որոնցով տոգորւաձ՜ էին այգ ազգերը։
Հայերը,
բացի հայ
սոցիալ-դեմո­
կրատներից , որոնք ինքնուրո
յն կարծիք
չունէին , պա չտպան ում էին կառա­
վարական նախագիծը»
վրացի սոցիալ-դեմոկրատները,
յանձին
Տ՝որղանիայի
ել քհամիչվիլէի
,
համաձայն էին հայկական
ծրագրին . միւս
կուսակցութիւն–
ները չարունակոլմ
էին պնգել Ախալքալաքն ու Լոռին \Լրաստանին
միացնե­
լու պահանջի վրա։
Թուրքերը
հիմքից
մերժում
էին նախարարական
նախա–
ԳՐ^՜Ը
՚
"
Լ՛անք առաջարկում
էին Անդրկովկասը
բաժանել
աւելի մանր վարչա­
կան - զեմստւոյական
միութիլննե րի՝
ա
յ դ ^իջոցով կամենալով
ապահովել
մահմետական
տարրերի
գեբակչռոլթիւնը
կով կասում : Այ" տարա կա
բնու­
թիւններն ու վէճերը
մինչեւ վերջ էլ մնացին չլուծւած
ել, ի վերջոյ, ճակա­
տագրական
ղեր կատարեցին
կով կասետն ժողովոլրդների
կեանքում:
Պէտք է նկատել, որ թէ՛ վարչական
սահմանագծման
եւ թէ այլ հար­
ցերում,
հէնց սկզբից, նկատելի դարձաւ թուրք—վրացական
ընղհանուր հաս­
կացողութիւն
ու գործակցութիւն։
Բոլոր կարեւոր
խնդիրներում
,
երբ հրա­
պարակ էր գալիս կովկասեան
ժողովուրդներին
վերաբերլող
ընդհանուր
մի
խնդիր,
թուրք ու վրացի
ներկայացուցիչները
դուրս էխն դալիս
համե–
րաչխ ու միացեալ ճակատով։
Տեղափոխութեան
առաջին
օրերից
սկսահ
մինչեւ վերջ, թուրք—վրացական
ընդհանուր ճակատը
հայերի հետ առընչոլ–
թիւն
ունեցող
բոլոր դէպքերում
մնաց
իրողութիւն
,
եւ այս
հանգամանքը
դարձաւ անդրկովկասեան
կեանքի կարեւոր
ղորձօններից
մէկը։ Այդ գաղտնի
թէ բացայայտ
դործակցութիւնը
ունեցաւ չափազանց աղէտաւոր
հետեւանք­
ներ կովկասեան
ժողովուրդներ
ի համերաշխ մէկ ընտանիք կազմելու տեսա–
կէտից : Վրաց—թրքական
գորձ-ակցութիւնը
,
մասնալորապէս
այլանդակ ձե­
ւեր ով արաայայտւեց
անդրկովկասեան
դիւղացիական
համագումարում
,
երր
վրացի
սոցիալ-դեմոկրատները
եւ թուրք բէգերն
ու աղալարները,
ձեռք­
ձեռքի տլաՆ , պայքար
մղեցին սոցիալիստ–յեղափո
իյականնե րի ել Հ. 8՛
Դաշնակցութեան
հողային բանաձեւի
դէմ ել կամենում էին հայ
ղիւղացէու­
թեան պարտագրել
սոցիալ-դեմոկրատական
հողային ծրագիրը :
23
Fonds A.R.A.M